header

Ελληνικά Οικονομικά συμφέροντα στη χώρα
File Categories:
Χώρα αναφοράς: ΤΑΫΛΑΝΔΗ
Ημερομηνία: 22/08/2008
Έκδοση: Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μπανγκόκ (Αρμοδιότητα και για Καμπότζη και Μυανμάρ)
Πηγή: ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΕΥ ΜΠΑΝΓΚΟΚ
Κείμενο: Παρά τις παραδοσιακά καλές σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες και το καλό κλίμα συνεργασίας μεταξύ της Ελλάδος και της Ταϊλάνδης, οι διμερείς οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών δεν εξελίσσονται με τον αναμενόμενο ρυθμό. Η Ταϊλάνδη θα μπορούσε να αποτελέσει μία πιο αξιόλογη αγορά για τις εξαγωγές μας και ταυτόχρονα να αποτελέσει το σκαλοπάτι για την είσοδο της χώρας μας στις γρήγορα αναπτυσσόμενες υπόλοιπες χώρες της περιοχής (Καμπότζη, Λάος, Βιετνάμ, Βιρμανία).
Υπάρχουν περιθώρια για δυναμική διείσδυση των προϊόντων μας, καθώς οι συνολικές εισαγωγές της χώρας το 2007 ανήλθαν στα 139.1 δισ. Δολάρια (Πηγή: Υπουργείο Οικονομικών, Ταϊλάνδη) με μεγάλες δυνατότητες περαιτέρω αύξησης. Μεγάλο δε μέρος των εισαγωγών της χώρας αφορούν προϊόντα, όπως υλικά οικοδομών, τρόφιμα, αλκοολούχα ποτά, καπνό, ηλεκτρικά μηχανήματα, τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός κλπ, τα οποία παράγουμε και τα οποία μπορούν να σταθούν επάξια απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό.
Καθ’ όλη την προηγούμενη πενταετία οι εισαγωγές μας από την Ταϊλάνδη αντιπροσώπευαν κατά μέσο όρο το 0,4-0,5% των συνολικών εισαγωγών μας (0,52% το 2007) ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας το αντίστοιχο ποσοστό ως προς τις εξαγωγές μας δεν ξεπερνάει το 0,15% (0,12% το 2007). Όπως δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία της ΕΣΥΕ, για το 2007 οι εισαγωγές μας ανέρχονται στα 291.58 έναντι 185.20 εκατ. ευρώ το 2006, καταγράφοντας άνοδο κατά 57%, ενώ για το ίδιο χρονικό διάστημα οι εξαγωγές μας σημείωσαν άνοδο 11% και ανέρχονται στα 22.25 εκατ. ευρώ έναντι 20 εκατ. ευρώ το 2006.
Αυτοκίνητα και ανταλλακτικά αυτοκινήτων (38%), μηχανήματα και λέβητες (18%), κοσμήματα (6,5%) καθώς και κρέατα (4%) κατέχουν το κύριο μέρος των εισαγωγών μας (2007 - ΕΣΥΕ). Αντίστοιχα για τις εξαγωγές μας το 32% αποτελείται από ορυκτά έλαια και καύσιμα, με τα φρούτα και λαχανικά να αποτελούν το δεύτερο μεγαλύτερο εξαγώγιμο προϊόν μας, αντιπροσωπεύοντας το 29% του συνόλου, με το βαμβάκι (5%) και τα δέρματα (4%) να έπονται. Η Ταϊλάνδη αποτελεί τον 37ο κατά σειρά σπουδαιότητας οικονομικό εταίρο της Ελλάδας ως προς τις εισαγωγές μας και τον 68ο ως προς τις εξαγωγές μας. (2007 - ΕΣΥΕ).
Από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι το διακρατικό εμπόριο βρίσκεται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, κυρίως λόγω της διστακτικότητας των Ελλήνων εξαγωγέων και επενδυτών να προσεγγίσουν την συγκεκριμένη αγορά, παρότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια για δυναμική διείσδυση των προϊόντων μας. Πάντως, τα τελευταία χρόνια και λόγω έντασης του ανταγωνισμού αλλά και συνειδητοποίησης των ελληνικών επιχειρήσεων ότι αν θέλουν να παραμείνουν ανταγωνιστικές πρέπει να ανοιχτούν σε ξένες αγορές, παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον διάφορων εξαγωγικών οίκων της Ελλάδας για διείσδυση στη αγορά της Ταϊλάνδης. Φάρμακα, τρόφιμα, καπνός, κατασκευαστικός τομέας, ιατρικά μηχανήματα, δομικά υλικά, εμπορική ναυτιλία για μεταφορά του αργού πετρελαίου, αποτελούν την πλειοψηφία των σχετικών αιτημάτων, τόσο από Τϊιλανδέζικες εταιρείες που επιθυμούν να εισάγουν/συνεργαστούν, όσο και από Ελληνικές που ενδιαφέρονται για προσέγγιση της τοπικής αγοράς.
Όμως ενώ οι περισσότερες χώρες εφαρμόζουν ειδική εξαγωγική στρατηγική (προσφορά επώνυμων προϊόντων ή διαφορετικά υιοθέτηση ευέλικτης πολιτικής τιμών κλπ), οι Ελληνικές επιχειρήσεις δεν δείχνουν να μπορούν να προσαρμοστούν στα δεδομένα του ανταγωνισμού, με συνέπεια τα ελληνικά είδη να αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στην είσοδο τους στην αγορά μια και πωλούνται ακριβότερα έναντι των ανταγωνιστών τους, ιδιαίτερα μετά την ισχυροποίηση του Ευρώ. Ταυτόχρονα, η έλλειψη συγκεκριμένων στόχων, η απουσία επαγγελματικού μάρκετινγκ και η ανυπαρξία διαφημιστικών ή άλλων μεθόδων διείσδυσης στην αγορά, τα καθιστά μη αναγνωρίσιμα στο ευρύ καταναλωτικό κοινό, μέρος του οποίου διαθέτει ιδιαίτερα υψηλή αγοραστική δύναμη και δείχνει να ενδιαφέρεται για νέα ποιοτικά προϊόντα.
Πρέπει να σημειωθεί ότι στην Ταϊλάνδη λόγω πληθυσμού αλλά και εξαιτίας των έντονων εισοδηματικών ανισοτήτων υπάρχει ένα σημαντικό ποσοστό καταναλωτών που διαθέτει μεγάλη αγοραστική δύναμη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών, το κατά κεφαλήν εισόδημα για το 2007 έφτασε τα 8.000 δολάρια ΗΠΑ. Υπολογίζεται όμως ότι μόνο στην περιοχή της πρωτεύουσας περισσότερες από 400.000 οικογένειες έχουν ετήσια εισοδήματα άνω των 50.000 δολαρίων, εκτός της λοιπής ακίνητης κλπ περιουσίας τους, ενώ σημαντικό ποσοστό ατόμων καταναλώνει, επί σταθερής βάσεως, εισαγόμενα προϊόντα πολυτελείας γαλλικών, ιταλικών, αμερικανικών και άλλων οίκων και συμβάλει στη συντήρηση των 54 ξενοδοχείων τεσσάρων και πέντε αστέρων που υπάρχουν στην πόλη καθώς και των 107 μεγάλων εμπορικών κέντρων. Στο ποσοστό αυτό πρέπει να προσθέσουμε ένα μεγάλο αριθμό ξένων που ζουν και εργάζονται στην Ταϊλάνδη, καθώς και σημαντικό αριθμό δυτικών που έχει επιλέξει την χώρα σαν τόπο μόνιμης παραμονής μετά την συνταξιοδότηση τους. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της αρμόδιας υπηρεσίας (Immigration Office) στην περιοχή της πρωτεύουσας έχουν εκδοθεί περισσότερες από 100.000 άδειες εργασίας σε υπηκόους κρατών μελών του ΟΟΣΑ ενώ ταυτόχρονα πάνω από 1.000.000 δυτικοί έχουν θεωρήσεις συνταξιοδότησης που τους επιτρέπουν να αγοράζουν κατοικίες και να παραμένουν στην χώρα για απεριόριστο χρονικό διάστημα. Σε αυτή τη τάξη των καταναλωτών, αλλά και στο μεγαλύτερο ποσοστό του οικονομικά εύρωστου τουρισμού (5 από τα 14 εκατ. το 2007 κατέλυσαν σε ξενοδοχεία 5 αστέρων) απευθύνονται επώνυμα, ποιοτικά προϊόντα.
Αναγκαία προϋπόθεση διείσδυσης στην τοπική αγορά είναι επίσης η συμμετοχή των ελληνικών επιχειρήσεων στις κλαδικές εκθέσεις που οργανώνονται στην χώρα. Οι κλαδικές εκθέσεις που πραγματοποιούνται στην Μπανγκόκ είναι υψηλού επιπέδου και αποτελούν ένα πρώτης τάξεως εφαλτήριο για τις υπόλοιπες χώρες της περιοχής.
Σκόπιμη θα ήταν επίσης η διοργάνωση έκθεσης ελληνικών προϊόντων και η περιοδική προβολή τους με σειρά εκδηλώσεων, όπως πραγματοποιούν σε ετήσια βάση για τα προϊόντα τους η Τουρκία, η Ιταλία, Ισπανία και άλλες, με ταυτόχρονη προβολή στα τοπικά ΜΜΕ.
Στον επενδυτικό τομέα υπάρχουν αξιόλογες προοπτικές οι οποίες θα μπορούσαν να αποφέρουν ικανοποιητικά κέρδη. Επενδυτικές ευκαιρίες υπάρχουν στο τουριστικό τομέα, στο κλάδο των υπηρεσιών, στη μεταποίηση και κονσερβοποίηση τροφίμων, στη φαρμακευτική, στη χημική και αμυντική βιομηχανία, καθώς και στον κλάδο των καλλυντικών.
Όπως υποδεικνύουν τα στοιχεία των εισαγωγών της χώρας, ευρύ φάσμα προϊόντων μας μπορεί να διατεθεί στην αγορά της Ταϊλάνδης ή μέσω αυτής σε άλλες περιφερειακές χώρες. Ιδιαίτερη ίσως προσπάθεια πρέπει να καταβληθεί στις εξής κατηγορίες:
Τρόφιμα : γαλακτοκομικά, ελαιόλαδο, ελιές, φρέσκα και μεταποιημένα φρούτα και λαχανικά, ψάρια , μέλι, μαστίχα Χίου και υποπροϊόντα της, σταφίδα κλπ
Οικοδομικά υλικά: μεταλλικές κατασκευές, ηλεκτρολογικό υλικό, σωλήνες πετρελαϊκής χρήσης, ηλιακοί θερμοσίφωνες, ανελκυστήρες, σωλήνες ύδρευσης και αποχέτευσης, αρδευτικά συστήματα και μάρμαρο
Τηλεπικοινωνιακός και βιομηχανικός εξοπλισμός, κλιματιστικά και συσκευές ψύξεως: Ιδιαίτερο ενδιαφέρον επιδεικνύουν οι εγχώριες εταιρείες για καινοτομίες και εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας, υπό την προϋπόθεση ότι αυτός θα συνοδεύεται από εγγυημένο σέρβις, τομέα που τα εγχώρια προϊόντα πάσχουν ιδιαίτερα
Επώνυμα ρούχα - κοσμήματα και υψηλής ποιότητας είδη δώρων:
Οι Ταϊλανδοί, όπως και οι περισσότεροι Ασιάτες, ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την εμφάνιση τους, μια που αυτή αντανακλά το κοινωνικό τους στάτους. Για το λόγο αυτό η ανώτερη τάξη έχει σαφή προτίμηση σε επώνυμα προϊόντα, αδιαφορώντας για το κόστος κτήσης τους. Κατά συνέπεια επώνυμα Ελληνικά ρούχα και αξεσουάρ μπορούν να τύχουν ευνοϊκότατης υποδοχής από το γηγενές κοινό, υπό την προϋπόθεση της σωστής και προσεγμένης προώθησής τους στην αγορά.
Οι ελληνικών συμφερόντων εταιρείες (εταιρείες που ανήκουν σε Έλληνες ή που κάποιος από τους βασικούς εταίρους είναι Έλληνας) που λειτουργούν στην Ταϊλάνδη ξεπερνούν τις 50 και επιχειρούν σε ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων (ρούχα, τρόφιμα, εστίαση, τουρισμός, κοσμήματα, ιατρικές κλινικές, ινστιτούτα).
=656; Καταστήματα λιανικής πώλησης του γνωστού Οίκου Folli – Follie λειτουργούν σε μεγάλα εμπορικά κέντρα με έναν από τους μεγαλύτερους τοπικούς οίκους διανομής κοσμημάτων να είναι ο εκπρόσωπος της, μέσω franchising.
=656; Η εταιρεία Lalizas Thailand η οποία λειτουργεί με Ταϊλανδικά κεφάλαια έχοντας πάρει το franchising από την μητρική ελληνική εταιρεία και ασχολείται με εξοπλισμούς πλοίων.
=656; Η ελληνικών συμφερόντων εταιρεία Globe Williams με ελληνική διεύθυνση στον τομέα της διαχείρισης κτιρίων.
=656; Η εταιρεία Shera,ελληνικής συνιδιοκτησίας στον τομέα του μάρκετινγκ.
=656; Η εταιρεία Ocean World, ελληνικής ιδιοκτησίας στον τομέα των μεταφορών.
=656; Η με ελληνική συνιδιοκτησία εταιρεία Lithos στον τομέα των πολύτιμων λίθων.
=656; Η εταιρεία ελληνικών συμφερόντων Global Care στον κατασκευαστικό τομέα.
=656; Η εταιρεία ελληνικών συμφερόντων Petroulas Equities στον χρηματιστηριακό τομέα.
=656; Η εταιρεία Shera,ελληνικής συνιδιοκτησίας στον τομέα του μάρκετινγκ.
=656; Η εταιρεία Narai ειδικεύεται στην παραγωγή και πώληση ειδών πολυτελείας για το σπίτι μέσω της ιδιόκτητης αλυσίδας καταστημάτων (ΝΑRΑΥΑ).
=656; Η εταιρεία Alfa Source δραστηριοποιείται την τελευταία πενταετία στον τομέα του έτοιμου ενδύματος.
=656; Η εταιρεία γενικού εμπορίου A.V Liountris δραστηριοποιείται πάνω από μια δεκαετία στην χώρα.
=656; Η εταιρεία Kanaris Maufacturing δραστηριοποιείται στο έτοιμο ένδυμα.
=656; Η εταιρεία ΑΡΧΙΡΟΔΟΝ που δραστηριοποιείται στην χώρα με μορφή υπεργολαβιών.
=656; Η ναυτιλιακές εταιρείες New Century Shipping Agency, Shipping Brocker Marine και CMI Shipping.
=656; Η εταιρεία Orient South-East Pte
=656; Η εταιρεία Gemlab ειδικεύεται στην πιστοποίηση και επεξεργασία πολύτιμων λίθων και κοσμημάτων.
=656; Η εταιρεία Emerald Mines δραστηριοποιείται στους πολύτιμους λίθους.
=656; Η εταιρεία Phet Bin έχει ιδιόκτητο εργοστάσιο και ειδικεύεται στην παραγωγή κοσμημάτων.
=656; Η εταιρεία StemLife δραστηριοποιείται στον τομέα των ιατρικών υπηρεσιών( βλαστοκυττάρων).
=656; Τα τουριστικά πρακτορεία Γανυμήδης Tours, Cel Tours και Dream Travel δραστηριοποιούνται στην ντόπια τουριστική αγορά και στοχεύουν στην προσέλκυση Ταϊλανδών στην Ελλάδα.
=656; Η εταιρεία Anodos Co δραστηριοποιείται στον ξενοδοχειακό τομέα και διαθέτει ξενοδοχειακή μονάδα στο Ko Pha Ngan.
=656; Σημαντικός αριθμός Ελλήνων διατηρεί ξενοδοχειακές επιχειρήσεις σε συνεργασία με Ταϊλανδούς υπηκόους (στις περισσότερες περιπτώσεις προς αποφυγή σχετικών νομικών εμποδίων ιδιοκτησιακού καθεστώτος και ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση)
=656; Στην Ταϊλάνδη δραστηριοποιείται και αριθμός επιχειρήσεων στον τομέα της εστίασης με τον αριθμό των σχετικών επιχειρήσεων να ανέρχεται στις 8 (από 6 το 2006) (Olive με τρία παραρτήματα, Souvlaki, Zorbas, Athena, Mykonos, Blue κ.α).

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να τύχει η επένδυση της Ταϊλανδικής εταιρείας BSC μέσα στο 2007, με την σύσταση Ελληνικής Θυγατρικής, με την συμμετοχή της Ελληνικής Εταιρείας Hydro Solar Energy SA. Η εταιρεία φέρει την επωνυμία Hydro Bangkok Solar Energy SA και στο καταστατικό της φέρεται ως σκοπός της η δημιουργία Ηλιακού Πάρκου δυναμικότητας 40-50 MWp. Το ύψος της επένδυσης από Ταϊλανδικής πλευράς ανέρχεται στα 50 εκατ. ευρώ.
Από την έναρξη λειτουργίας του Γραφείο ΟΕΥ με συντονισμένες ενέργειες και με την υποστήριξη εδώ Πρεσβείας προσπαθεί για την προώθηση ελληνικών προϊόντων. Αν και πολλά ακόμη μπορούν να γίνουν, το 2007 (πρώτος χρόνος ουσιαστικής λειτουργίας του Γραφείου) αριθμός ελληνικών προϊόντων έχει βρει το δρόμο του στα ράφια εξειδικευμένων αλυσίδων τροφίμων και ξενοδοχείων.
Έτσι το 2007 μόνο στον τομέα των τροφίμων μπήκαν στην αγορά:
Τα προϊόντα της ελαιουργίας Μινέρβα (ελιές, λάδι, πατέ ελιάς)
Η πλήρης σειρά των τυριών της ΔΩΔΩΝΗΣ
Φέτα ΦΑΓΕ και ΒΙΓΛΑ
Κρασιά Οινοποιίας ΤΣΑΝΤΑΛΙ
Κρασιά Οινοποιίας ΒΙΒΛΙΑ ΧΩΡΑ
Οργανικά προϊόντα της ΕΥ ΖΗΝ
Όσπρια της 3Ε
Προϊόντα ΖΑΝΑΕ
Προϊόντα Αρτοποιίας Κρήτης
Μαρμελάδες BOLERO

Δυστυχώς όμως το μεγαλύτερο ποσοστό των τροφίμων εξακολουθεί να αποτελείται από μη επώνυμα προϊόντα που απλά καλύπτουν περιοδικά κενά της αγοράς. Και σε αυτή την περίπτωση η απουσία οργανωμένης πολιτικής προώθησης των ελληνικών προϊόντων στην περιοχή καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την προσπελασιμότητά τους στο ευρύτερο κοινό.
Εκτός από τις δυνατότητες αύξησης των εμπορικών μας συναλλαγών με την Ταϊλάνδη, η παραδοσιακή μεταφορά πετρελαίου με δεξαμενόπλοια ελληνικών συμφερόντων παραμένει μια συνεχής δραστηριότητα αλλά με τις συνήθεις μεταπτώσεις της παγκόσμιας αγοράς.
Θεωρούμε σκόπιμο όπως δώσουμε έμφαση στα μεγάλα έργα που πραγματοποιούνται ή που πρόκειται να κατασκευαστούν στην χώρα. Ο κατασκευαστικός τομέας παρουσιάζει ευκαιρίες για τις εταιρείες μας που ασχολούνται με κτιριακά έργα αλλά και έργα υποδομής ιδιαίτερα στο μελετητικό σκέλος. Τα μεγάλα δημόσια έργα σκοπεύουν στο να βελτιώσουν και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της Ταϊλάνδης ανάμεσα στις χώρες της Ν. Α. Ασίας. Μεταξύ άλλων τα έργα αναφέρονται σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, βελτίωση του οδικού δικτύου, ξενοδοχειακά συγκροτήματα, εντυπωσιακά πρωτοποριακά κτίρια, συνεδριακά κέντρα κλπ.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η αξία των έργων που προγραμματίζονται μόνο από τον δημόσιο τομέα για την προσεχή πενταετία υπερβαίνει τα 42 δις δολ ΗΠΑ. Οι ενδιαφερόμενες ελληνικές εταιρείες θα πρέπει να δημιουργήσουν περιφερειακή βάση (θυγατρική ή αντιπροσωπευτικό γραφείο), στελεχωμένη με έμπειρο προσωπικό που θα αναλάβει τη συστηματική διερεύνιση των ευκαιριών της αγοράς, όπως των προαναφερθέντων και την ανάπτυξη των απαραίτητων σχέσεων με τους ντόπιους φορείς. Ο επαγγελματισμός, η συνέπεια και η αυστηρή τήρηση των τεχνικών προδιαγραφών κάθε έργου από την ανάδοχο εταιρεία αποτελούν απαράβατους όρους. Η μη τήρησή τους θέτει την εταιρεία εκτός αγοράς για δεκαετίες. Προς το παρόν η μόνη εταιρεία που δραστηριοποιείται στην χώρα με μορφή υπεργολαβιών είναι η εταιρεία ΑΡΧΙΡΟΔΟΝ.
Όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές, αξίζει να αναφερθεί ότι εξαιτίας της αύξησης των αφίξεων από Ελλάδα αλλά και των αναχωρήσεων από Ταϊλάνδη, οι πτήσεις της Thai Airways αυξήθηκαν κατά μία από τις τρεις (3) εβδομαδιαίως προς Αθήνα σε τέσσερις (4).
Σύφωνα με στατιστικά στοιχεία Προξενικού Γραφείου Πρεσβείας μας υπάρχει σημαντική αύξηση χορήγησης αδειών εισόδου (VISA) σε Ταϊλανδούς υπηκόους για τουριστικούς σκοπούς. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία για το 2007 σημειώθηκε αύξηση 35% σε σχέση με το 2006. Ενώ για τους πρώτους μήνες του 2008 η αύξηση έφτασε το 45% συγκρινόμενη με τους αντίστοιχους μήνες του 2007. Το γεγονός καταδεικνύει το αναπτυσσόμενο ενδιαφέρον που υπάρχει από το Ταϊλανδικό κοινό για την χώρα μας το οποίο όμως πρέπει να συντηρηθεί με δικές μας συντονισμένες δράσεις.
Γραφείο ΟΕΥ προσπαθεί συστηματικά για την προώθηση του Ελληνικού τουριστικού προϊόντος. Η Ελλάδα συμμετείχε για δεύτερη συνεχή χρονιά σε διεθνή έκθεση που έλαβε χώρα στην Μπανγκόκ με τουριστικό περίπτερο του Ε.Ο.Τ. σε μια προσπάθεια προώθησης του Ελληνικού τουρισμού. Ταξιδιωτικά περιοδικά παρουσίασαν το 2007 ελληνικούς τουριστικούς προορισμούς στις εκδόσεις τους χωρίς καμιά επιβάρυνση από Ελληνικής πλευράς και με απουσία οποιασδήποτε διαφήμισης από ελληνική εταιρεία.
Το παραπάνω στοιχείο είναι ενδεικτικό των δυνατοτήτων που έχουμε στον τουριστικό τομέα. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε και τα πολλαπλασιαστικά οφέλη που αυτός μπορεί να έχει και σε πολλούς άλλους τομείς οικονομικής δραστηριότητας (π.χ. διαμόρφωση ευνοϊκής εικόνας για τα ελληνικά προϊόντα, αναγνωρισιμότητα της χώρας κλπ).
exports Gefyres Ypourgeio logo 02highrez ktp 1 dark blue el exports