Γενική επισκόπηση ελληνο-τουρκικών σχέσεων: ερωτήσεις και απαντήσεις  

Είναι γεγονός ότι ιστορικοί λόγοι και η σημαντική διαφορά απόψεων μεταξύ των δύο χωρών ως προς τη διεθνή νομιμότητα με την εκδήλωση από πλευράς Τουρκίας σειράς μονομερών ενεργειών αναθεώρησης του διεθνούς νομικού καθεστώτος του Αιγαίου και κατάλυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, οριοθετούν ένα αντιπαραθετικό πλαίσιο ε/τ σχέσεων.

Η χώρα μας, από πλευράς της, συνεκτιμώντας τα χρονίζοντα προβλήματα υιοθέτησε τολμηρή προσέγγιση των ελληνοτουρκικών σχέσεων στοχεύοντας στη δρομολόγησή τους σε ένα πλαίσιο καλής γειτονίας, που διέπεται από διεθνώς ισχύοντες κανόνες δικαίου. Το 1999 εγκαινιάσθηκε μία διαδικασία προσέγγισης Ελλάδος-Τουρκίας, τόσο σε διμερές επίπεδο, όσο και στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προοπτικής της γείτονος, την οποία η χώρα μας σταθερά υποστηρίζει.

Η υιοθέτηση από την Τουρκία διεθνούς συμπεριφοράς σύμφωνης με το Διεθνές Δίκαιο και τις αρχές της καλής γειτονίας  και της συμφιλίωσης, στις οποίες εδράζεται η Ευρωπαϊκή Ενωση, θα θέσουν τις διμερείς σχέσεις σε τροχιά σταθερής βελτίωσης και θα βοηθήσουν να ξεπερασθούν οριστικά οι αντιπαραθέσεις του παρελθόντος. 

Από το 1973 μέχρι σήμερα η Τουρκία αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και επιδιώκει την αναθεώρηση του νομικού καθεστώτος στο Αιγαίο.

Ειδικότερα, η Τουρκία αμφισβητεί:

α) το δικαίωμα υφαλοκρηπίδας  των ελληνικών νήσων, παρότι αυτό αποτελεί ρητή πρόβλεψη του Διεθνούς Δικαίου.

β) την ελληνική κυριαρχία επί νήσων και βραχονησίδων προβάλλοντας την καινοφανή θεωρία των "γκρίζων ζωνών" . Επιδεικνύει αναθεωρητική τάση ως προς τις Διεθνείς Συνθήκες οι οποίες καθορίζουν τα του καθεστώτος του Αιγαίου και υποστηρίζει ότι στο ελληνικό έδαφος ανήκουν μόνο εκείνα τα νησιά και νησίδες στο Αιγαίο, τα οποία ονομαστικώς κατονομάζονται στις Συνθήκες, παραβλέποντας ηθελημένα τις σαφείς διατάξεις της Συνθήκης της Λωζάννης.

γ) το εύρος του ελληνικού εναερίου χώρου, προβαίνοντας σε καθημερινές παραβιάσεις του με τα μαχητικά της αεροσκάφη, ενώ παράλληλα αρνείται να υποβάλει σχέδια πτήσης των στρατιωτικών αεροσκαφών της εντός του F.I.R. Αθηνών, κατά παράβαση των σχετικών κανόνων του ICAO περί πολιτικο-στρατιωτικού συντονισμού, χάριν ασφάλειας της διεθνούς αεροπλοϊας,

δ) το απορρέον από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (συμβατικό και εθιμικό) δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα  στα 12 ν.μ.. Την αμφισβήτηση αυτή συνοδεύει με «απειλή πολέμου», στη περίπτωση που η Ελλάς ασκούσε το νόμιμό της αυτό δικαίωμα.

ε) το στρατιωτικό καθεστώς των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου .

Είναι αυτονόητο ότι όλες οι ανωτέρω αμφισβητήσεις στις οποίες η Ελλάδα απαντά σταθερά, επικαλούμενη το Διεθνές Δίκαιο, επηρεάζουν αρνητικά την εξέλιξη των ελληνοτουρκικών σχέσεων.  

Υφαλοκρηπίδα

Η Ελλάδα θεωρεί την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας ως τη μόνη νομική διαφορά μεταξύ των δύο χωρών και συνεπώς προκρίνει τη δικαστική διευθέτησή της.

Επίσης, το ζήτημα έγκειται στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας σε δύο συγκεκριμένα σημεία, δηλαδή αφ’ ενός στη θαλάσσια προέκταση της συνοριακής γραμμής στη Θράκη και αφ’ ετέρου στα πλησίον της Τουρκικής ακτής ευρισκόμενα νησιά του Βορείου και Ανατολικού Αιγαίου και στη Δωδεκάνησο – περιοχές στις οποίες, άλλωστε, αφορούσαν και οι Τουρκικές άδειες διεξαγωγής πετρελαϊκών ερευνών - και όχι σε όλη την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, όπως εκ των υστέρων, εσφαλμένα ισχυρίζεται η Τουρκία.

Επί πλέον, όπως σαφώς προβλέπεται από το Διεθνές Δίκαιο και τη σχετική νομολογία (Σύμβαση της Γενεύης 1958, Σύμβαση 1982 Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας, Απόφαση Διεθνούς Δικαστηρίου για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας της Βόρειας Θάλασσας 1969) τα νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα υφαλοκρηπίδας παρά τους περί του αντιθέτου αβάσιμους νομικά ισχυρισμούς της Τουρκίας.

«Γκρίζες ζώνες»

Την καινοφανή θεωρία περί "γκρίζων ζωνών" ανέπτυξαν Τούρκοι αξιωματούχοι από τις αρχές της δεκαετίας του '90. Η θεωρία αυτή "επανερμηνείας" των διεθνών Συνθηκών συνίσταται στην αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε μία σειρά νήσων, νησίδων και βραχονησίδων στο Αιγαίο. Ειδικότερα, η Τουρκία ισχυρίζεται ότι η ελληνική κυριαρχία εκτείνεται μόνο σε εκείνα τα νησιά του Αιγαίου τα οποία αναφέρονται ονομαστικά στα κείμενα των Συνθηκών με τις οποίες αυτά τα νησιά παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα.

Το διεθνές νομικό πλαίσιο, ωστόσο, με το οποίο ρυθμίσθηκαν τα θέματα κυριαρχίας στην περιοχή μετά τους Παγκοσμίους Πολέμους (Συνθήκες Λωζάνης 1923 και Παρισίων 1947) είναι απολύτως σαφές και αδιαμφισβήτητο.

Περίπτωση Ιμίων

Το νομικό καθεστώς των νήσων και νησίδων του Αιγαίου είναι ξεκάθαρο. Η ελληνική κυριαρχία επί των Ιμίων προκύπτει σαφώς από διεθνή συμβατικά κείμενα, δηλαδή τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923, τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947 και τις Ιταλο-τουρκικές Συμφωνίες του 1932. Συγκεκριμένα:

-Βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης (άρθρο 15) τα Ίμια μαζί με όλο το Δωδεκανησιακό σύμπλεγμα περιήλθαν στην Ιταλία. Επιπλέον, από τα άρθρα 12 και 16 προκύπτει ότι η Τουρκία παραιτήθηκε κάθε κυριαρχικού δικαιώματος επί όλων των νησιών που βρίσκονται πέραν των 3 μιλίων από την ασιατική ακτή, πλήν της Ίμβρου, της Τενέδου και των Λαγουσών. Συνεπώς παραιτήθηκε κάθε κυριαρχικού της δικαιώματος και επί των Ιμίων που βρίσκονται σε απόσταση 3,7 μίλια από τις τουρκικές ακτές.

-Με τις Ιταλο-τουρκικές Συμφωνίες του 1932 οριοθετήθηκε η χωρική θάλασσα των δύο χωρών μεταξύ Ανατολίας και Δωδεκανησιακού συμπλέγματος. Το σημείο 30 του δεύτερου (συμπληρωματικού) Πρωτοκόλλου (28.12.1932) αναφέρεται ρητώς στα Ίμια ως το σημείο ιταλικής κυριαρχίας από το οποίο θα υπολογίζεται το θαλάσσιο σύνορο μεταξύ Ιταλίας και Τουρκίας.

-Βάσει της Συνθήκης Ειρήνης των Παρισίων του 1947 (άρθρο 14), η κυριαρχία επί των Δωδεκανήσων, συμπεριλαμβανομένων των Ιμίων, περιήλθε από την Ιταλία στην Ελλάδα. Δηλαδή, η Ελλάδα κατέστη διάδοχος της ιταλικής κυριαρχίας επί των Δωδεκανήσων.

Την προαναφερθείσα νομική επιχειρηματολογία συμπληρώνει η έμπρακτη, ειρηνική και συνεχής άσκηση κυριαρχίας επί των Ιμίων από την Ελλάδα, αδιαλείπτως από το 1947, χωρίς η Τουρκία να την αμφισβητήσει ποτέ μέχρι την κρίση 1995-96.

Χωρικά Ύδατα-Εναέριος Χώρος

Τα χωρικά ύδατα της Ελλάδας εκτείνονται στα 6 ν.μ. από τη φυσική ακτογραμμή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το εύρος αυτό μπορεί να είναι μικρότερο από 6 ν.μ. σύμφωνα με την εφαρμογή του κανόνα της μέσης γραμμής ή συναφείς συμβατικές ρυθμίσεις.

Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, εθιμικό και συμβατικό, η Ελλάδα έχει το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. Κατά την επικύρωση της Σύμβασης των Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας, η χώρα μας προέβη στη δήλωση ότι "ο χρόνος και ο τόπος άσκησης των εν λόγω δικαιωμάτων, χωρίς τούτο να σημαίνει ούτε κατ’ ελάχιστο απεμπόληση εκ μέρους της των εν λόγω δικαιωμάτων, είναι ένα ζήτημα που απορρέει από την εθνική της στρατηγική". Επιπλέον το άρθρο 2 του Ν.2321/1995, κυρωτικού της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας, προβλέπει ότι "η Ελλάδα έχει το αναφαίρετο δικαίωμα κατ'εφαρμογή του άρθρου 3 της κυρούμενης Συμβάσεως να επεκτείνει σε οποιονδήποτε χρόνο το εύρος της χωρικής θάλασσας μέχρι αποστάσεως 12 ν.μ.

Η Ελλάδα έχει, επίσης, αιγιαλίτιδα ζώνη για τα θέματα αεροπορίας και αστυνομίας της πλάτους 10 ν.μ. που καθιερώθηκε  με το Π.Δ. 6/18 Σεπτεμβρίου 1931 "περί καθορισμού πλάτους χωρικών υδάτων, όσον αφορά τα ζητήματα της Αεροπορίας και Αστυνομίας αυτής" (ΦΕΚ Α' 325).

Σχετικώς θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Ελλάδα, σε τήρηση των διεθνών διαδικασιών, είχε προβεί χωρίς καθυστέρηση, στη γνωστοποίηση της ανωτέρω νομοθεσίας περί του εθνικού εναερίου χώρου της, προκειμένου να έχει έννομες συνέπειες σε διεθνές επίπεδο και, ειδικότερα, έναντι των γειτονικών κρατών.

FIR - Περιοχή Έρευνας και Διάσωσης

Το FIR (Flight Information Region) Αθηνών

Η ελληνική θέση είναι ότι για λόγους αποτελεσματικής εφαρμογής των κανόνων και αποφάσεων του ICAO, ειδικότερα για λόγους ασφαλείας της διεθνούς αεροπορίας εντός του FIR Αθηνών, η Τουρκία οφείλει να υποβάλει σχέδια πτήσεως. Η Τουρκία, όμως, η οποία μέχρι το 1975 υπέβαλε σχέδια πτήσης για όλα τα αεροσκάφη της, τώρα υποβάλλει τέτοια σχέδια, πέραν βεβαίως των πτήσεων των πολιτικών αεροσκαφών της, μόνο όταν ζητά διπλωματική άδεια υπέρπτησης για κρατικά αεροσκάφη της τα οποία πρόκειται να διασχίσουν την ελληνική επικράτεια προς άλλη χώρα, και ουδέποτε για τις πτήσεις των στρατιωτικών της αεροσκαφών στον διεθνή εναέριο χώρο του Αιγαίου. Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία αναχαιτίζει για λόγους αναγνώρισης αγνώστων ιχνών αεροσκαφών, σύμφωνα με τις διατάξεις του ICAO, κάθε αεροσκάφος που εισέρχεται στο FIR Αθηνών χωρίς υποβολή σχεδίου πτήσεως.

Έρευνα και Διάσωση

Η έρευνα και διάσωση για αεροπορικά ατυχήματα διέπεται από τη Σύμβαση και τους Κανονισμούς του ICAO. H ελληνική περιοχή έρευνας και διάσωσης σε περίπτωση αεροπορικού ατυχήματος, έχει καθορισθεί κατόπιν περιοχικής συμφωνίας στο πλαίσιο του ICAO (1952) και συμπίπτει με το FIR Αθηνών.

Τα θέματα της ναυτικής έρευνας και διάσωσης καθορίζονται από τη Σύμβαση του Αμβούργου του 1979, που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο του Διεθνούς Οργανισμού Ναυτιλίας (International Maritime Organization-IMO) και τέθηκε σε ισχύ το 1985. Σύμφωνα με αυτήν, οι περιοχές ευθύνης των συμβαλλομένων μερών για την παροχή υπηρεσιών έρευνας και διάσωσης σε περίπτωση θαλασσίων ατυχημάτων ρυθμίζεται με συμφωνία των ενδιαφερομένων παράκτιων κρατών.

Η Ελλάδα κατά την υπογραφή της Σύμβασης, δήλωσε ότι η περιοχή ευθύνης της για τη ναυτική έρευνα και διάσωση συνέπιπτε με το FIR Αθηνών, όπως άλλωστε είχε ήδη κοινοποιήσει και στον προγενέστερο του ΙΜΟ Διεθνή Διακυβερνητικό Ναυτιλιακό Συμβουλευτικό Οργανισμό, ήδη από το 1975. Κατά την επικύρωση της προαναφερόμενης Σύμβασης, το 1989, η χώρα μας επανέλαβε στον ΙΜΟ ότι η ελληνική περιοχή ευθύνης για θαλάσσια ατυχήματα αντιστοιχεί στο FIR Αθηνών. Τούτο αντικατοπτρίζει τη γεωγραφική και πολιτική πραγματικότητα στην περιοχή και επιτρέπει την πλέον αποτελεσματική παροχή υπηρεσιών για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και αποτελεί γενική πρακτική διεθνώς, σύμφωνα με τις συστάσεις του ΙΜΟ και του ICAO.

Στρατιωτικό καθεστώς νησιών Ανατολικού Αιγαίου

Το στρατιωτικό καθεστώς των ελληνικών νησιών του Αν. Αιγαίου δεν είναι ενιαίο και διέπεται από διαφορετικές Διεθνείς Συμφωνίες: για τα νησιά Λήμνο και Σαμοθράκη από τη Σύμβαση της Λωζάννης για τα Στενά του 1923, η οποία αντικαταστάθηκε με τη Σύμβαση του Montreux του 1936, για τα νησιά Μυτιλήνη, Χίο, Σάμο και Ικαρία από τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης του 1923 και για τα Δωδεκάνησα από τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947.

Η Τουρκία είναι η μόνη χώρα που ζητεί την αποστρατικοποίηση των “νήσων του Ανατολικού Αιγαίου”, χωρίς καμία διάκριση, παραβλέποντας σκοπίμως ότι τα ελληνικά αυτά νησιά διέπονται από διαφορετικά καθεστώτα όσον αφορά στους εξοπλισμούς.

Ειδικότερα:

1. Λήμνος και Σαμοθράκη:

Η αποστρατικοποίηση των ελληνικών νησιών Λήμνου και Σαμοθράκης- η οποία μαζί με την αποστρατικοποίηση των Δαρδανελλίων, της Θάλασσας του Μαρμαρά και του Βοσπόρου, καθώς επίσης και των τουρκικών νησιών Ίμβρου (Gokceada), Τενέδου (Bozcaada) και Λαγουσών (Tavcan), αρχικώς προεβλέπετο από τη Σύμβαση της Λωζάννης για τα Στενά του 1923- καταργήθηκε από τη Σύμβαση του Montreux του 1936- η οποία, όπως ρητώς μνημονεύεται στο προοίμιό της αντικατέστησε στο σύνολό της την προαναφερόμενη Σύμβαση της Λωζάννης.

2. Το καθεστώς των νησιών Μυτιλήνης, Χίου, Σάμου και Ικαρίας

Όσον αφορά τα προαναφερόμενα νησιά, πουθενά στη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης δεν προβλέπεται ότι αυτά θα τελούν υπό καθεστώς αποστρατικοποιήσεως. Η Ελληνική Κυβέρνηση αναλαμβάνει μόνον την υποχρέωση, σύμφωνα με το Aρθρο 13 της Συνθήκης Ειρήνης της Λωζάννης, να μην εγκαταστήσει εκεί ναυτικές βάσεις ή οχυρωματικά έργα.

Από την άλλη πλευρά, το ίδιο άρθρο επιτρέπει στην Ελλάδα να διατηρεί συνήθη αριθμό καλουμένων για τη στρατιωτική θητεία στρατιωτών, οι οποίοι δύνανται να εκπαιδεύονται επί τόπου, καθώς επίσης και δυνάμεων Χωροφυλακής και Αστυνομίας.

Πέραν των ανωτέρω, είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να επισημανθεί ότι η Ελλάδα, όπως οποιαδήποτε χώρα στον κόσμο, δεν παραιτήθηκε ποτέ από το φυσικό της δικαίωμα για άμυνα σε περίπτωση απειλής στρεφομένης κατά των νησιών της ή οποιουδήποτε άλλου μέρους της επικράτειας της, τη στιγμή μάλιστα που υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις ότι, κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, η Τουρκία ενεργεί κατά τρόπον ασυνεπή και κατά παράβαση των διατάξεων του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

3. Το καθεστώς των Νήσων του Ν.Α. Αιγαίου (Δωδεκάνησα)

Τα Δωδεκάνησα παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα "κατά πλήρη κυριαρχία" από τη Σύμβαση Ειρήνης των Παρισίων, μεταξύ Ιταλίας και Συμμάχων, τον Απρίλιο του 1947. Παρά το γεγονός ότι οι διατάξεις της εν λόγω Συνθήκης προβλέπουν την αποστρατικοποίηση των νήσων αυτών ("Αι ανωτέρω νήσοι θα αποστρατιωτικοποιηθώσι και θα παραμείνωσιν αποστρατιωτικοποιημέναι"), στα Δωδεκάνησα υφίστανται ορισμένες δυνάμεις εθνοφυλακής, οι οποίες έχουν δηλωθεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από τις διατάξεις της CFE. Η Τουρκία, όμως, δεν δικαιούται να επικαλείται τη Συνθήκη των Παρισίων, της οποίας δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος και ιδιαίτερα όταν η συγκεκριμένη διάταξη θεσπίσθηκε χάριν της τότε Σοβιετικής Ενώσεως, στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου. Άλλωστε, οι συναφείς περιορισμοί επί ορισμένων ιταλικών νησιών, της τότε Δυτικής και Ανατολικής Γερμανίας, της Βουλγαρίας, Ρουμανίας, και Ουγγαρίας, έχουν προ πολλού καταργηθεί. Πέραν των δεδομένων αυτών, η Ελλάδα ποτέ δεν παραιτήθηκε, και ούτε θα ήταν δυνατόν να παραιτηθεί από το δικαίωμα νομίμου άμυνας, το οποίο είναι εφαρμοστέο και στην περίπτωση της Δωδεκανήσου. 

Ελληνοτουρκική προσέγγιση

H ελληνοτουρκική  συνεργασία αναπτύσσεται σε ευρύ φάσμα τομέων και αποβλέπει στην εμπέδωση κλίματος εμπιστοσύνης και συνεργασίας. H προσέγγιση αυτή έχει τεθεί σε συστηματικό πλαίσιο που διέπεται από σημαντικό αριθμό διμερών συμφωνιών σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, όπως πολιτιστικές σχέσεις, τουρισμός, περιβάλλον, καταπολέμηση του εγκλήματος, οικονομικές και εμπορικές σχέσεις, ενέργεια, γεωργία και αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.

Με στόχο την εμπέδωση κλίματος εμπιστοσύνης και τη βελτίωση του γενικότερου πλέγματος των Ε/Τ σχέσεων, έχουν συμφωνηθεί Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) μεταξύ των δύο χωρών, αφ’ ενός σε επίπεδο Πολιτικών Δ/ντών (η συνεργασία καλύπτει ευρύ πεδίο δραστηριοτήτων, όπως τις ανταλλαγές επισκέψεων μεταξύ των φοιτητών των Στρατιωτικών Ακαδημιών, τη συνεργασία σε θέματα τηλεϊατρικής,  πρόληψης της ρύπανσης του Έβρου κ.α.) και αφ’ ετέρου στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ (αμοιβαία γνωστοποίηση του καταλόγου των εθνικών ασκήσεων των δύο πλευρών προς αποφυγή επικαλύψεων, συνεργασία μεταξύ των Σχολών Εθνικής Άμυνας των δύο χωρών, ανταλλαγή προσωπικού μεταξύ των Κέντρων PfP στο Κιλκίς και την Άγκυρα).

Σε επίπεδο, τέλος, Υψηλών Αξιωματούχων των δύο Υπουργείων Εξωτερικών διεξάγονται διερευνητικές επαφές, με στόχο την εξεύρεση πλαισίου αρχών, αποδεκτού και από τις δύο πλευρές, για την επίλυση του ζητήματος της οριοθετήσεως της υφαλοκρηπίδος του Αιγαίου. 

Οι Ε/Τ σχέσεις υπό το φως της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας

Η χώρα μας υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, υπογραμμίζει, όμως, ότι ο ρυθμός αλλά και η κατάληξη αυτής της πορείας εξαρτώνται από την ίδια την Τουρκία, την προσαρμογή της στα ευρωπαϊκά δεδομένα και, κυρίως, την εκπλήρωση εκ μέρους της όλων των κριτηρίων της Κοπεγχάγης.

Με την παράγραφο 20 των Συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2004, διαμορφώνεται επί πλέον το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη συμπεριφορά της Τουρκίας έναντι των γειτόνων της και τονίζεται η σαφής δέσμευσή της για διατήρηση σχέσεων καλής γειτονίας. Επίσης, υπογραμμίζεται ότι τυχόν εκκρεμείς συνοριακές διαφορές θα πρέπει να διευθετηθούν με ειρηνικά μέσα, σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας, εφ’ όσον κριθεί αναγκαίο, προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Οι δεσμεύσεις αυτές έχουν ενσωματωθεί στη νέα Εταιρική Σχέση ΕΕ-Τουρκίας καθώς και στο Διαπραγματευτικό πλαίσιο που ορίζει τους όρους διεξαγωγής των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. 

Η Ελλάδα υποστηρίζει σταθερά την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Ο ρυθμός, όμως αλλά και η κατάληξη της ευρωπαϊκής πορείας της γείτονος, εξαρτώνται πρωτίστως από την ίδια. Στο πλαίσιο αυτό η χώρα μας στηρίζει ενεργά τις πολιτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που έχει αναλάβει η τουρκική κυβέρνηση στην κατεύθυνση αυτή. Αναμένει, παράλληλα, από την Τουρκία την υιοθέτηση διεθνούς συμπεριφοράς σύμφωνης με τις αρχές της καλής γειτονίας και της συμφιλίωσης, στις οποίες εδράζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, και γενικότερα με τους κανόνες, τις αρχές και τις αξίες της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Ελπίζεται ότι η προσέγγιση της Τουρκίας με την Ευρώπη αλλά και η εμβάθυνση και διεύρυνση της διμερούς συνεργασίας και η ειλικρινής ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των δύο χωρών μέσω συνεχούς και εποικοδομητικού διαλόγου θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για την ταχύτερη δυνατή εξομάλυνση των διμερών σχέσεων.