Ι.  Διπλωματικές σχέσεις

Η ύπαρξη σημαντικής ελληνικής ομογένειας στη Νότιο Αφρική οδήγησε στη σύναψη διπλωματικών σχέσεων από τις αρχές ήδη του 20ού αιώνα. Η Ελλάδα έχει Πρεσβεία στην Πρετόρια και η Νότιος Αφρική Πρεσβεία στην Αθήνα.

II  Συμβατικό πλαίσιο

Οι δύο χώρες έχουν συνάψει σειρά διμερών Συμφωνιών :

Σύμβαση για την αποφυγή διπλής φορολογίας του εισοδήματος, υπεγράφη στις 19.11.1998, τέθηκε σε ισχύ στις 19.02.2003 (ΦΕΚ 64/Α/18.03.2003).

-          Συμφωνία για την προώθηση και αμοιβαία προστασία των επενδύσεων, υπεγράφη στις 19.11.1998, τέθηκε σε ισχύ στις 05.09.2001 (ΦΕΚ 205/Α/17.09.2001).

-          Συμφωνία αεροπορικών μεταφορών, υπεγράφη στις 19.11.1998, τέθηκε σε ισχύ στις 23.05.2001 (ΦΕΚ 130/Α/26.06.2001).

-          Συμφωνία για συνεργασία στον τομέα του τουρισμού, υπεγράφη στις 19.11.1998 (ΦΕΚ 25/2000).

-          Συμφωνία για την Εμπορική Ναυτιλία και συναφή Ναυτιλιακά θέματα, υπεγράφη στις 26.02.1998, τέθηκε σε ισχύ στις 13.07.2001 (ΦΕΚ 186/A/16.08.2001).

-          Συμφωνία Πολιτιστικής Συνεργασίας, υπεγράφη στις 25.07.2005 και τέθηκε σε ισχύ την 03/04/2009.

-          Συμφωνία Επιστημονικής και Τεχνολογικής Συνεργασίας, υπεγράφη στις 30.10.2006, τέθηκε σε ισχύ στις 27.09.2007 (ΦΕΚ 132/Α/18.06.2007).

-          Συμφωνία επί θεμάτων δικαστικής αρωγής, υπεγράφη στις 27.02.1936, τέθηκε σε ισχύ το 1937 (ΦΕΚ 227/1937).

-          Συμφωνία περί αμοιβαίας καταργήσεως θεωρήσεων επί διπλωματικών και υπηρεσιακών διαβατηρίων, υπεγράφη 17.06.1998 (ΦΕΚ 191/A/ 20.09.1999).

-          Συνθήκη εκδόσεως, υπεγράφη την 05.12.1927.

-          Συμφωνία περί ίσης μεταχειρίσεως πλοίων, υπεγράφη 27.01.1953, τέθηκε σε ισχύ στις 27.01.1953 (ΦΕΚ 189/1964).

-          Συμφωνία περί κατασκευής παιδιατρικής κλινικής, υπεγράφη στις 19.11.1998.

-          Συνθήκη περί απαλλαγής φόρων εισοδήματος, προερχομένων εκ της εκμεταλλεύσεως πλοίων και αεροσκαφών, υπεγράφη στις 11.11.1964, τέθηκε σε ισχύ στις 03.11.1967 (ΦΕΚ 134/1967).

III.  Πολιτικές σχέσεις

Επί καθεστώτος απαρτχάιντ, η Ελλάδα εφήρμοσε με σχολαστικότητα όλες τις κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στη χώρα. Ο εκδημοκρατισμός της Ν. Αφρικής το 1994 επέτρεψε την ανάπτυξη στενών σχέσεων. Η Ελλάδα υποστηρίζει τις νοτιοαφρικανικές προσπάθειες μεσολάβησης σε κρίσεις της Υποσαχαρικής Αφρικής, καθώς και τις πρωτοβουλίες του Προέδρου Mbeki για αναγέννηση της αφρικανικής ηπείρου βάσει προσπαθειών των ιδίων των Αφρικανών.

Συγκρατούνται οι εξής επισκέψεις υψηλού επιπέδου από το 2002 :

-          Ο τότε Πρόεδρος της Ν. Αφρικής Nelson Mandela μετέβη στην Ελλάδα στις 18-26.06.2002.

-          Ο τότε Υπουργός Εξωτερικών κ. Γ. Παπανδρέου πραγματοποίησε επίσκεψη στις 01-04.09.2002 στη Ν. Αφρική, προκειμένου μετάσχει στις εργασίες της Παγκόσμιας Διάσκεψης για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (WSSD).

-          Ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Στεφανόπουλος πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στη Ν. Αφρική 29.10-02.11.2002, συνοδευόμενος από τους τότε Υφυπουργούς Εξωτερικών κ.κ. Λοβέρδο και Μαγκριώτη. Είχε επίσημες συνομιλίες με τον Πρόεδρο κ. Mbeki στο Κέηπ Τάουν και ακολούθως επισκέφθηκε τα κέντρα της ομογένειας στο Γιοχάνεσμπουργκ.

-          Η Νοτιοαφρικανή Υπουργός Εξωτερικών κα Dlamini-Zuma μετέβη στην Ελλάδα 20-23.06.2003 για διμερείς συνομιλίες κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας της Ε.Ε.

-          Ο τότε Υφυπουργός Εξωτερικών κ. Σκανδαλάκης επισκέφθηκε τη Ν. Αφρική 10-13.10.2004 και συναντήθηκε με τον Υφυπουργό Εξωτερικών κ.Pahad καθώς και με την ομογένεια.

-          Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Νοτίου Αφρικής κ. Mbeki επισκέφθηκε την Ελλάδα στις 24-26.02.2005.

-          Ο Υφυπουργός Εξωτερικών κ.Pahad μετέβη στην Αθήνα τον Ιανουάριο 2006 με την ευκαιρία σύγκλισης διάσκεψης της Σοσιαλιστικής Διεθνούς και συναντήθηκε με τον τότε Υφυπουργό Εξωτερικών κ.Στυλιανίδη.

-          Ο Υπουργός Επιστημών και  Τεχνολογίας κ. Μ. Mangena επεσκέφθη την Αθήνα τον Οκτώβριο 2006, όπου υπέγραψε με τον τότε ομόλογό του κ. Σιούφα Συμφωνία Επιστημονικής Συνεργασίας.

-          Ο ΥΦΥΠΕΞ κος Κασσίμης επισκέφθηκε τη Νότιο Αφρική (20-27.1.2008) όπου εκτός των επαφών με ομογενειακούς φορείς, είχε διμερείς συνομιλίες με την ομόλογό του κα Sue van der Merwe και επισκέφθηκε εθιμοτυπικά τον πρώην Πρόεδρο κο Nelson Mandela καθώς και τον Αντιπρόεδρο κυβερνώντος κόμματος κο Motlanthe.

IV.  Οικονομικές και Εμπορικές σχέσεις

Οι ελληνικές εξαγωγές προς τη Ν. Αφρική το 2008 ανήλθαν στο ποσό των 59,968 εκατ. δολ. ΗΠΑ (έναντι 79,36 εκατ. δολ. ΗΠΑ για το 2007), ενώ οι εισαγωγές από τη χώρα αυτή ανήλθαν σε 137,883 εκατ. δολ. ΗΠΑ (έναντι 89,92 εκατ. δολ. ΗΠΑ για το 2007).

Οι ελληνικές εξαγωγές περιλαμβάνουν κυρίως καπνά, φάρμακα, τρόφιμα, πλάκες-ταινίες ή φύλλα αργιλίου, ψυγεία και καταψύκτες, προϊόντα ομορφιάς, πλαστικές ύλες και τεχνουργήματα από αυτές (σωλήνες), υφάσματα από βαμβάκι, μηχανές και συσκευές, προϊόντα χημικής βιομηχανίας, έλαια και λίπη φυτικά, έντυπο υλικό, υποδήματα, τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό. Πέραν του μεγάλου μεγέθους της αγοράς της, η Νότιος Αφρική λόγω του ρόλου της στην Υποσαχαρική Αφρική, μπορεί να αποτελέσει και εφαλτήριο για διείσδυση στις αγορές της τελευταίας.

Επενδύσεις στη Ν. Αφρική έχουν πραγματοποιήσει, κατά το παρελθόν, οι ελληνικές εταιρείες :

§   FRIGOGLASS – εξαγόρασε την τοπική εταιρεία που κατασκευάζει τα ψυγεία της Coca-Cola

§   ΓΕΡΜΑΝΟΣ Α.Ε. – δημιούργησε μεικτή επιχείρηση με Έλληνα ομογενή για την παραγωγή μπαταριών και ειδών κινητής τηλεφωνίας

§   ΦΑΓΕ-ΕΒΓΑ – εξαγόρασε ποσοστό τοπικής εταιρείας για την παραγωγή παγωτού και γαλακτοκομικών

§   Α.Γ. ΠΕΤΖΕΤΑΚΙΣ – εξαγορά τοπικής θυγατρικής πολυεθνικής εταιρείας και ίδρυση οικείας θυγατρικής για την παραγωγή πλαστικών σωλήνων

§   PALACE S.A. (Filippou group) – εισήλθε στη νοτιοαφρικανική αγορά το 1998 αγοράζοντας την επιχείρηση από νοτιοαφρικανό κατασκευαστή παγωτού

§   ΒΑΝΚ ΟF ATHENS, με κεντρικό κατάστημα στο Γιοχάννεσμπουργκ και 12 υποκαταστήματα σε άλλες πόλεις, η οποία ανήκει στην Εθνική Τράπεζα

§   ACM Wood Chemicals PLC Chimar Hellas, με εργοστάσιο παραγωγής κόλλας και προϊόντων της χημικής βιομηχανίας (Wood Chemicals South Africa)

§   ENTERPRISE SHIPPING & TRADING S.A. – ναυτιλιακή εταιρεία του ομίλου Ρέστη

§   Η εταιρεία στοιχημάτων GIDANI, μέτοχος της οποίας είναι η INTRALOT, κέρδισε τον διαγωνισμό για τη διοργάνωση του lotto Νοτίου Αφρικής για οκτώ (8) χρόνια. Ο ετήσιος τζίρος της εταιρείας υπολογίζεται σε 5 δις Ραντ (ήτοι 550 εκ. Ευρώ περίπου)

Σημαντικές είναι και οι επενδύσεις Ελλήνων ομογενών εγκατεστημένων στη χώρα.

Αναπτυξιακή – ανθρωπιστική βοήθεια:

Η συνολική αναπτυξιακή βοήθεια που παρασχέθηκε από την Ελλάδα κατά τη δεκαετία 1997-2007, ανήλθε στο ποσό των 3,97 εκατ. δολ. ΗΠΑ, ενώ για το έτος 2008, ανήλθε στα 1,55 εκατ. δολ. ΗΠΑ.

Επίσης η Ελληνική Κυβέρνηση προσφέρει υποτροφίες ετησίως σε Νοτιοαφρικανούς, για σπουδές ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

V.  Πολιτιστικές σχέσεις

Σημαντική παρουσία έχουν:

q  Το Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας του Πανεπιστημίου Γιοχάνεσμπουργκ, υπό τη διεύθυνση του καθηγητού Hendrickx.

q  Η έδρα Αρχαίων Ελληνικών Σπουδών που διατηρούν τα Πανεπιστήμια University of Cape Town, με επικεφαλής την καθηγήτρια Joan Hambridge και University of Stellenbosch, με τον καθηγητή I.Cornelius.

q  Η ΕΠΝΕΚ (Ελληνική Πνευματική Κίνηση Νοτίου Αφρικής), χορωδία αποτελούμενη από άτομα ελληνικής καταγωγής αλλά και άλλους Νοτιοαφρικανούς.

q  Το Λύκειο των Ελληνίδων.

q  Η Νοτιοαφρικανική Εταιρεία Ελληνικής Φιλοσοφίας και Ανθρωπιστικών Επιστημών, που διοργανώνει Συνέδρια και εκδίδει το περιοδικό «Φρόνιμον».

Πολλοί ιδιώτες έχουν επίσης διακριθεί στο πλαίσιο πολιτιστικών δραστηριοτήτων που απευθύνονται είτε στην ομογένεια ή στο ευρύτερο νοτιοαφρικανικό κοινό, ενώ παράλληλα διοργανώνονται πολυάριθμες εκδηλώσεις τοπικής εμβέλειας από την οργανωμένη ομογένεια.

VI.  Ομογένεια

Η Νότιος Αφρική αποτέλεσε προορισμό Ελλήνων μεταναστών, ιδίως περί τα μέσα του 20ού αιώνα. Μεγαλύτερο κέντρο της ομογένειας είναι το Γιοχάνεσμπουργκ και ακολουθούν το Κέηπ Τάουν, η Πρετόρια και το Ντέρμπαν. Είναι δύσκολο να προσδιορισθεί ο ακριβής αριθμός των ομογενών, λόγω των πολλών μετακινήσεων (αναχωρήσεις και επιστροφές), εκτιμάται πάντως ότι ανέρχεται σε αρκετές δεκάδες χιλιάδες.

Στην Πρετόρια ευρίσκεται η έδρα του Συντονιστή του Συμβουλίου Αποδήμου Ελληνισμού για την Αφρική και Μέση-Εγγύς Ανατολή, ενώ στο Γιοχάνεσμπουργκ εδρεύει η Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων που έχει ως μέλη 77 οργανώσεις.

Η Ιερά Μητρόπολις Ιωαννουπόλεως και Πρετορίας, καθώς και η Ιερά Μητρόπολις Καλής Ελπίδος, πέρα από το ποιμαντικό έργο και την ιεραποστολική αποστολή τους, δραστηριοποιούνται επίσης στον φιλανθρωπικό τομέα. Οι πολυάριθμες εκκλησίες των Ελληνικών Κοινοτήτων ανά τη Νότιο Αφρική εξυπηρετούν και τους Ορθοδόξους από χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης.

Η εκπαίδευση των Ελληνοπαίδων και όχι μόνον εξασφαλίζεται με τη λειτουργία της προτύπου Ελληνο-Νοτιοαφρικανικής Σχολής SAHETI που ευρίσκεται στο Γιοχάνεσμπουργκ και στην οποία φοιτούν περισσότεροι από 900 μαθητές, καθώς και με την απόσπαση από το Υπουργείο Παιδείας 43 εκπαιδευτικών από την Ελλάδα, στα 24 απογευματινά κοινοτικά σχολεία που λειτουργούν σε ολόκληρη τη Νότιο Αφρική.

Η συμπερίληψη της ελληνικής γλώσσας ως μαθήματος επιλογής στο απολυτήριο του Λυκείου (matric) στα σχολεία της Νοτίου Αφρικής από τον Ιούνιο 2006, αποτελεί γεγονός μεγίστης σημασίας για το μέλλον της διατήρησης της ελληνικής γλώσσας από τους ομογενείς της Νοτίου Αφρικής.

VII. Στοιχεία Πρεσβείας