Α.ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Η απειλή πειρατικών επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων συνεχίζει να προκαλεί σοβαρό πρόβλημα ασφαλείας στην θαλάσσια ναυσιπλοΐα στην ευρύτερη περιοχή ανοικτά των ακτών της Σομαλίας αλλά και σε περιοχές του Δυτικού Ινδικού Ωκεανού, όπου εκδηλώθηκαν το τελευταίο διάστημα απόπειρες κατάληψης πλοίων με πλέον χαρακτηριστική την περίπτωση του υπό ελληνική σημαία δεξαμενόπλοιου «MARAN CENTAURUS». Είναι γεγονός ότι οι επιχειρησιακές δυνατότητες των πειρατών έχουν αναβαθμισθεί και διαθέτουν τα μέσα να εξαπολύουν επιθέσεις σε μια εκτεταμένη θαλάσσια περιοχή μέχρι και 1000 ν.μ ανατολικά των Σομαλικών ακτών. Η αντιμετώπιση του πειρατικού κινδύνου σε αυτή την περιοχή αποτελεί συνεπώς πηγή προβληματισμού για την Διεθνή Κοινότητα καθώς η αποτελεσματικότητα των μέτρων αυτοπροστασίας στον Κόλπο του Άντεν έστρεψε μεν τους πειρατές νοτιότερα, αλλά το αχανές του θαλασσίου περιβάλλοντος στον Δυτικό Ινδικό καθιστά δυσχερή την παροχή αποτελεσματικής προστασίας στα διερχόμενα πλοία.
Οι πειρατές, επιχειρούν συνήθως κατά μήκος της βόρειας και της ανατολικής ακτογραμμής της Σομαλίας, επωφελούμενοι από την ανυπαρξία επαρκούς αστυνόμευσης των χωρικών υδάτων της χώρας, οφειλόμενης εν πολλοίς στην παρατεταμένη ακυβερνησία που μαστίζει τη Σομαλία τις δυο τελευταίες δεκαετίες. Η αποκατάσταση συνθηκών ομαλότητας στην χώρα θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την εξάλειψη του πειρατικού κινδύνου, και δεν είναι τυχαίο ότι η προτεραιότητα της Διεθνούς Κοινότητας δίδεται και στον τομέα αυτό με πρωτοβουλίες που στηρίζονται από τον ΙΜΟ αλλά και την ΕΕ.
Οι πειρατικές επιθέσεις ανοικτά της Σομαλίας, πέραν του αυτονόητου, δηλαδή του σοβαρού προβλήματος ασφαλείας που έχουν προκαλέσει στην θαλάσσια ναυσιπλοΐα, έχουν σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις που πλήττουν το σύνολο των εμπλεκομένων στον χώρο των θαλασσίων εμπορευματικών μεταφορών και κατ’ επέκταση τα συμφέροντα των κρατών με σημαίνουσα θέση στην παγκόσμια εμπορική ναυτιλία. Συν τοις άλλοις, θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο την ζωή των πληρωμάτων, καθώς αρκετοί ναυτικοί- ανάμεσα στους οποίους υπήρξαν και Έλληνες- κρατήθηκαν και κρατούνται σε κατάσταση ομηρείας μέχρι την καταβολή των λύτρων που απαιτούν οι πειρατές.
Β.ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ
Το Συμβούλιο Ασφαλείας προχώρησε στην λήψη διαδοχικών αποφάσεων (1816, 1838, 1846, 1851 και 1897) ενδεικτικό στοιχείο της αποφασιστικότητας των κρατών μελών του ΟΗΕ για την αντιμετώπιση του πειρατικού κινδύνου. Αρκετά κράτη (Κίνα, Ρωσία, Ινδία, Μαλαισία, Ιαπωνία, Νότιος Κορέα, Σιγκαπούρη) απέστειλαν ναυτικές δυνάμεις στην περιοχή, ενώ οι ΗΠΑ ηγούνται της Combined Task Force 151, ναυτικού σχηματισμού που απαρτίζεται από πολεμικές μονάδες διαφόρων κρατών. Η Ατλαντική Συμμαχία διαδραματίζει επίσης ουσιαστικό ρόλο με την επιχείρηση «OCEAN SHIELD».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην καταπολέμηση της πειρατείας με την επιχείρηση ΑΤΑΛΑΝΤΑ που ανέλαβε με χρονικό ορίζοντα 12 μηνών επιχειρησιακή δράση τον Δεκέμβριο του 2008 με σκοπό την προστασία των διερχόμενων πλοίων και αυτών που μεταφέρουν την επισιτιστική βοήθεια στο πλαίσιο του World Food Program. Τον Ιούνιο του 2009 η ΕΕ αποφάσισε την επέκταση της εντολής της επιχείρησης μέχρι τον Δεκέμβριο του 2010. Η χώρα μας συμμετείχε αρχικά με την φρεγάτα «ΨΑΡΑ» και στη συνέχεια με τις «ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ» και «ΑΔΡΙΑΣ». Από τον Δεκέμβριο του 2009 στην περιοχή επιχειρεί η φρεγάτα «ΣΑΛΑΜΙΣ». Επισημαίνεται ότι από τον Δεκέμβριο του 2008 έως τον Απρίλιο του 2009 είχαμε την Διοίκηση Δύναμης της επιχείρησης με επικεφαλής τον Αρχιπλοίαρχο κ. Παπαϊωάννου.
Η συγκέντρωση σημαντικού αριθμού ναυτικών δυνάμεων στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή έθεσε το ζήτημα της επίτευξης αποτελεσματικού συντονισμού ανάμεσα α)στις Διοικήσεις αυτών, β)τα εν λειτουργία Κέντρα Ενημέρωσης Περιστατικών Πειρατείας, όπως το UKMTO του Ην. Βασιλείου στο Ντουμπάι, και το USMARLO των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν και γ) το Συντονιστικό Κέντρο Maritime Security Centre-Horn of Africa της ΑΤΑΛΑΝΤΑ στο Northwood (MSCHOA). Το ζητούμενο παραμένει η παροχή άμεσης συνδρομής στο πλοίο που θα εκπέμψει σήμα απειλής από πειρατική επίθεση. Προϋπόθεση για την έγκαιρη επέμβαση από τα πολεμικά πλοία των ναυτικών σχηματισμών που βρίσκονται στην περιοχή, είναι η εκ των προτέρων καταγραφή του πλοίου και των στοιχείων αυτού (κατηγορία, πορεία) στο μητρώο που τηρείται από το MSCHOA, ούτως ώστε το Συντονιστικό Κέντρο να έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει το ακριβές στίγμα του τη στιγμή της επίθεσης και να διατάξει την κινητοποίηση των σκαφών της ATALANTA. Προκειμένου να διευκολυνθεί η διαδικασία αυτή οι μεγαλύτερες ενώσεις Πλοιοκτητών (INTERTANKO, INTERCARGO, BIMCO, ICS) συνέταξαν Οδηγό Βέλτιστων Πρακτικών που έχει ήδη αναθεωρηθεί και περιέχει συστάσεις και οδηγίες προς τα πλοία που κατευθύνονται στην περιοχή, συνιστώντας την έγκαιρη εγγραφή τους στο MSCHOA.
Αποφασιστικό ρόλο στον συντονισμό των ναυτικών δυνάμεων έχει ο μηχανισμός SHADE (Shared Awareness and Deconfliction) ο οποίος αποτελεί στην πράξη ένα ευέλικτο πλαίσιο ανταλλαγής πληροφοριών ανάμεσα στους στρατιωτικούς διοικητές των ναυτικών δυνάμεων που επιχειρούν στην θάλασσα ανοικτά των ακτών της Σομαλίας. Στις μηνιαίες κατά κανόνα συνεδριάσεις του SHADE συμμετέχουν στελέχη της EUNΑVFOR του NATO αλλά και από τη Ρωσία, την Κίνα, την Ινδία και την Ιαπωνία. Το SHADE συνέβαλε σημαντικά στην υλοποίηση σημαντικών πρωτοβουλιών, όπως η θέσπιση του Διαδρόμου IRTC για την ασφαλέστερη διέλευση των πλοίων.
Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της ποινικής καταστολής της πειρατείας. Στο σημείο αυτό οι απόψεις των κρατών διίστανται, καθώς από ορισμένα κράτη υποστηρίζεται η θέσπιση διεθνούς δικαστηρίου, λύση χρονοβόρα και με οικονομική επιβάρυνση. Αντίθετα, πιο πρακτική και ρεαλιστική λύση είναι η υιοθέτηση από τα κράτη ειδικής νομοθεσίας (παγκόσμια δικαιοδοσία) που θα καθιστά ποινικώς κολάσιμο το έγκλημα της πειρατείας. Πάντως η ΕΕ έχει συνάψει με την Κένυα συμφωνία μεταφοράς των συλληφθέντων πειρατών στο έδαφος της χώρας αυτής προκειμένου να προσαχθούν στη δικαιοσύνη. Αντίστοιχες συμφωνίες με την Κένυα έχουν συνομολογήσει οι ΗΠΑ και το Ην. Βασίλειο. Είναι συνεπώς φανερό ότι η χώρα που έχει αναλάβει το μεγαλύτερο βάρος στο θέμα αυτό είναι η Κένυα που ήδη έχει δεχθεί ένα σημαντικό αριθμό πειρατών.
Πρόσφατα ξεκίνησε να εξετάζεται και το θέμα του ελέγχου των παράνομων οικονομικών συναλλαγών των πειρατών. Η INTERPOL, στο πλαίσιο σχετικής διάσκεψης που φιλοξένησε στην έδρα της, στην Λυών, αποφάσισε να συστήσει ειδική Ομάδα (Task Force) για τον εντοπισμό των πηγών χρηματοδότησης της πειρατείας αλλά και του προορισμού των λύτρων που καταβάλλονται για την απελευθέρωση των πλοίων.
Γ.ΟΜΑΔΑ ΕΠΑΦΗΣ
Το θέμα του συντονισμού και της αξιοποίησης στο έπακρο των δυνατοτήτων των εν ισχύ αντιπειρατικών πρωτοβουλιών επιδιώκει να καλύψει η Ομάδα Επαφής που συγκροτήθηκε με πρωτοβουλία των ΗΠΑ και υλοποιήθηκε με απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας (1851/16.12.2008) την οποία συγκηδεμόνευσε και η χώρα μας
Στην Ομάδα που συνεδρίασε για πρώτη φορά στην Ν. Υόρκη(14.1.2009) συμμετέχουν κράτη με ισχυρό περιφερειακό ρόλο, ναυτιλιακές δυνάμεις, αλλά και χώρες που έχουν αποστείλει ναυτικούς σχηματισμούς στην θαλάσσια περιοχή όπου εκδηλώνονται οι πειρατικές επιθέσεις. Η χώρα μας είναι ιδρυτικό μέλος της Ομάδας Επαφής.
Η Ομάδα Επαφής διαπραγματεύεται σε επιμέρους Ομάδες Εργασίας, 4 συνολικά ζητήματα α) επιχειρησιακού συντονισμού και υποστήριξης των υποδομών ασφαλείας των περιφερειακών κρατών β) πτυχές ποινικής καταστολής της πειρατείας, γ)αυτοπροστασίας των εμπορικών πλοίων και δ) επικοινωνιακής στρατηγικής.
Το έργο της δεν θίγει σε καμία περίπτωση την αυτονομία των δράσεων μεμονωμένων κρατών αλλά και των λοιπών συλλογικών προσπαθειών (ΕΕ, ΝΑΤΟ) για την εξάλειψη του πειρατικού προβλήματος. Λειτουργεί ως άτυπος μηχανισμός ανταλλαγής ιδεών και προτάσεων που παρέχει τη δυνατότητα στα 45 μέχρι σήμερα συμμετέχοντα κράτη, διεθνείς οργανισμούς και ενώσεις πλοιοκτητών να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα των μέσων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της πειρατείας. Μετά την ιδρυτική συνδιάσκεψη της Νέας Υόρκης η ολομέλεια της Ομάδας συνεδρίασε εκ νέου στο Κάιρο, την 17η Μαρτίου 2009, και στην Νέα Υόρκη ξανά την 29η Μαΐου 2009.
Την 10 Σεπτεμβρίου 2009 συνήλθε η 4η Σύνοδος της Ομάδας Επαφής. Στην συνεδρίαση αυτή αποφασίσθηκε η σύσταση Διεθνούς Ταμείου που θα συγκεντρώνει πόρους που θα αξιοποιηθούν προς την κατεύθυνση της ποινικής καταστολής της πειρατείας. Η χώρα μας θα συμμετέχει στο Διοικητικό Συμβούλιο του Ταμείου ταυτόχρονα δε ανακοινώσαμε ότι θα συνεισφέρουμε και οικονομικά.
Την 28η Ιανουαρίου 2010 πραγματοποιήθηκε στην Νέα Υόρκη η 5η Σύνοδος της Ομάδας Επαφής η οποία ανέθεσε την Προεδρία της επόμενης Ολομέλειας που θα πραγματοποιηθεί τον προσεχή Μάιο στην χώρα μας.
Τελευταία ενημέρωση: Φεβρουάριος 2010