Υ.Δ.Α.Σ.

Το σύγχρονο δουλεμπόριο αποτελεί μια ειδεχθή μορφή παραβίασης θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ταυτόχρονα αποτελεί μια ευμετάβλητη και δύσκολα ελεγχόμενη μορφή διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος. Η εμπορία ανθρώπων καταρρακώνει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, εκμαυλίζει το δημόσιο βίο υποθάλποντας την διαφθορά και αντλεί τεράστια κέρδη που διοχετεύονται σε διεθνή δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος. Υπονομεύει επίσης την ανθρώπινη ασφάλεια και την αναπτυξιακή προοπτική σε πολλές περιοχές του κόσμου.

Για τις ευπαθείς ομάδες παιδιών, γυναικών που διαβιούν σε φτωχές χώρες, ή εγκαταλείπονται μετά από ένοπλες συγκρούσεις και φυσικές καταστροφές, ο εφιάλτης συνεχίζεται. Η ισοπέδωση του κοινωνικο-οικογενειακού ιστού και της έννομης τάξης έχει ως αποτέλεσμα την απότομη εκροή προσφύγων και μεταναστών προς την Δύση. Πολλοί από αυτούς πέφτουν θύματα απάνθρωπης εκμετάλλευσης από εγκληματικά δίκτυα διακινητών που εμπορεύονται την ανθρώπινη ζωή, διοχετεύοντας στις αγορές της Δύσης πάσης φύσεως «ανθρώπινα καταναλωτικά προϊόντα».

Όταν το σωματεμπόριο παρουσίασε ύφεση την δεκαετία του 1980, τα ανήλικα παιδιά της ΝΑ Ασίας και της Ανατολικής Ευρώπης προωθήθηκαν στην αγορά της Δύσης και εκτόξευσαν τον τζίρο σε πρωτοφανή επίπεδα. Το οργανωμένο έγκλημα και η αδυσώπητη λογική της αγοράς, διαστρεβλώνει τους νόμους προσφοράς και ζήτησης φτηνού και ευέλικτου εργατικού δυναμικού. Η προστιθέμενη αξία της σύγχρονης δουλείας είναι ότι τα θύματα σεξουαλικής ή εργατικής εκμετάλλευσης δεν κοστίζουν τίποτα καθώς τους έχει αφαιρεθεί το διαβατήριο, κακοποιούνται, απειλούνται τόσο τα ίδια όσο και οι  οικογένειές τους. Ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός από το εργατικό δυναμικό που καταφθάνει παράνομα δια θαλάσσης, καταλήγει σε αποθήκες καταναγκαστικής εργασίας στις μητροπόλεις της Δύσης. Είτε με απαγωγές, είτε με απατηλά μέσα, εξαπατούν απεγνωσμένους ανθρώπους που το όνειρο τους να απελευθερωθούν από την ανέχεια μετατρέπεται στον χειρότερο εφιάλτη.

Σύμφωνα με στοιχεία Διεθνών Οργανισμών, το 71% των κοριτσιών θυμάτων έχει υποστεί σωματική βία, και το 89% θέλουν να ξεφύγουν αλλά δεν μπορούν να το πραγματοποιήσουν γιατί φοβούνται. Ταυτόχρονα το AIDS θερίζει και το σεξ χωρίς προφυλακτικό απλώς βρίσκεται ψηλότερα στον τιμοκατάλογο των προσφερόμενων υπηρεσιών. Οι περισσότερες υποφέρουν από το Σύνδρομο μετα-τραυματικού Στρες, ενώ η συναίνεση τους εξασφαλίζεται από τον εθισμό τους σε ναρκωτικά και αλκοόλ. Στα θύματα αφρικανικής καταγωγής επιστρατεύεται μέχρι και η μεθόδους της μαύρης μαγείας, ώστε να τα «δεσμεύσουν» και να τα διοχετεύσουν ως αναλώσιμα καταναλωτικά προϊόντα στην αδηφάγο αγορά της Δύσης. Βεβαίως όλα αυτά δεν θα μπορούσαν να λειτουργήσουν χωρίς την απαραίτητη «ζήτηση».

Οι διεθνείς οργανισμοί συγκαλούν διαδοχικές διασκέψεις εμπειρογνωμόνων για την αντιμετώπιση σύγχρονων μορφών δουλείας.  Εκπονούνται εθνικά σχέδια δράσης και θεσπίζονται νέοι φιλόδοξοι νόμοι για την αρωγή των θυμάτων.

Η ελληνική πολιτεία και το Υπουργείο Εξωτερικών υλοποιούν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης με στόχο την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης καλύπτει όλο το φάσμα των δράσεων καταπολέμησης της εμπορίας ανθρώπων, δηλαδή, α) Προστασία των θυμάτων, β) Πρόληψη της περαιτέρω εξάπλωσης του φαινομένου, και γ)  αποτελεσματική Καταστολή των εγκληματικών κυκλωμάτων διακίνησης.

Συνοπτικά, το ΕΣΔ περιλαμβάνει μέτρα για την παρακολούθηση των νέων τάσεων και δεδομένων, συλλογή στατιστικών πληροφοριών, διαδικασίες αναγνώρισης και παραπομπής των θυμάτων, λειτουργία ξενώνων φιλοξενίας και ψυχο-κοινωνικής υποστήριξης, νομική και διοικητική υποστήριξη, εθελοντικό επαναπατρισμό, δράσεις πρόληψης και επανένταξης των θυμάτων στις χώρες προέλευσης, εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού και προγράμματα επιμόρφωσης τω συναρμόδιων κρατικών φορέων.

Οι δράσεις ΜΚΟ που στηρίζει η Hellenic AID του ΥΠΕΞ έχουν στόχο να αξιοποιήσουν την εμπειρία εξειδικευμένου προσωπικού που αντιμετωπίζει τα προβλήματα στο πεδίο και κατόπιν να αξιοποιηθεί η τεχνογνωσία τους στο πλαίσιο της διεθνούς αναπτυξιακής συνεργασίας, διαδραματίζοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στην αντιμετώπιση του προβλήματος σε περιφερειακό επίπεδο.

Η συμμετοχή της Hellenic AID στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης κινείται σε δύο παράλληλα επίπεδα:

·          συνεργασία με τους διεθνείς οργανισμούς και με τις χώρες προέλευσης των θυμάτων για την εφαρμογή αναπτυξιακών στρατηγικών που θα περιορίσουν την εισροή θυμάτων σε περιφερειακό επίπεδο.

·           στο εσωτερικό, διευκολύνεται η προστασία των θυμάτων με προγράμματα ΜΚΟ και θεσμικές πολιτικές αρωγής, αλλά και με εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης που έχουν στόχο να επιμορφώσουν τους συναρμόδιους φορείς, να  περιορίσουν την «ζήτηση» θέτοντας τους «χρήστες» ενώπιον των ηθικών τους ευθυνών και τους διακινητές ενώπιον των ποινικών κυρώσεων.

Αναφέρουμε ενδεικτικά ορισμένες πρόσφατες δράσεις της Hellenic AID για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων :

·          Υλοποιείται η συστηματική συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης για τον επαναπατρισμό των θυμάτων και την κοινωνική επανένταξη τους στις χώρες προέλευσης.

·          Υλοποιείται πρόγραμμα συνεργασίας με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοσίου Δικαίου  υπό την αιγίδα του ΟΑΣΕ και του Γραφείου Συμφώνου Σταθερότητας στη Θεσσαλονίκη (Πρόγραμμα ΗΡΑ) με στόχο την κωδικοποίηση του νομικού πλαισίου που διέπει την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων σε δέκα χώρες προέλευσης των θυμάτων και την επιμόρφωση των δικαστικών λειτουργών.

·          Υλοποιείται σε συνεργασία με την ΕΛ.ΑΣ η διακρατική άσκηση ΙΛΑΕΙΡΑ που έχει στόχο την περιφερειακή συνεργασία αστυνομίας, εισαγγελέων, ΜΚΟ και προνοιακών φορέων σε θέματα προστασίας, πρόληψης και καταστολής. Ειδικότερα η άσκηση περιλαμβάνει δράσεις ανίχνευσης και αναγνώρισης των θυμάτων, παραπομπής τους σε ξενώνες, νομικής και διοικητικής αρωγής τους και βεβαίως δίωξης των διακινητών. 

·          Υλοποιείται το πρόγραμμα TACT-Transnational Action Against Child Trafficking που αποτελεί τη διακρατική απάντηση στο πρόβλημα της εμπορίας παιδιών από την Αλβανία στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από την USAID, την Hellenic AID, τη Unicef, και άλλους διεθνείς δωρητές. Το TACT είναι μέρος του επιχειρησιακού βραχίονα της συμφωνίας που υπεγράφη ανάμεσα στην Ελλάδα και Αλβανία για την αρωγή, προστασία και ανθρωπιστικό επαναπατρισμό των ασυνόδευτων ανηλίκων της Αλβανίας που διακινούνται προς την Ελλάδα με σκοπό τον εξαναγκασμό τους στην επαιτεία και σε άλλες μορφές εργασιακής εκμετάλλευσης. Το TACT στοχεύει στη σταδιακή ενίσχυση των ικανοτήτων της τοπικής κοινωνίας ώστε να αναλάβει τη διαχείριση του προβλήματος της εμπορίας παιδιών και την προστασία των πιθανών θυμάτων.

·          Συνεχίζονται τα αναπτυξιακά προγράμματα στις χώρες προέλευσης των θυμάτων με στόχο την κοινωνική επανένταξη των θυμάτων μετά τον εθελοντικό επαναπατρισμό τους. Οι δράσεις: α) ενισχύουν τα υφιστάμενα κέντρα υποδοχής, β) τα προγράμματα κοινωνικής επανένταξης, γ) ιατρικής περίθαλψης, δ) ανάπτυξης δεξιοτήτων  & επαγγελματικής επιμόρφωσης.

Το πρόβλημα όλων των χωρών στην αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων, είναι ο μικρός αριθμός των θυμάτων που επωφελούνται από το νομικό πλαίσιο αρωγής τους, όπως και η χρονοβόρα δικαστηριακή διαδικασία που οδηγεί σε μικρό σχετικά αριθμό παραδειγματικών καταδικών των δουλεμπόρων. Στην Ελλάδα έχουμε επαρκές νομοθετικό πλαίσιο και η πολιτεία μέσω της Επιτροπής των οκτώ συναρμόδιων Γενικών Γραμματέων έχει την δυνατότητα να εξασφαλίσει την ορθή εφαρμογή του εθνικού σχεδίου δράσης.

Η εμπορία ανθρώπων έχει μεταλλαχτεί τα τελευταία χρόνια. Από μια περίοδο πρωτόγονης συμπεριφοράς τη δεκαετία του 1990, περάσαμε σε μια φάση ορθολογικής διαχείρισης του trafficking από το οργανωμένο έγκλημα. Ενώ στο παρελθόν το πρόβλημα ήταν η βάναυση κακοποίηση θυμάτων  τα οποία εξαναγκάζονται σε πορνεία και εργασία, τώρα ολοένα και περισσότερο το ζητούμενο είναι η υπεράσπιση των εργατικών τους δικαιωμάτων και της αξιοπρεπούς τους διαβίωσης. Στην προσπάθεια του να προχωρήσει ένα βήμα μπροστά από τους κατασταλτικούς και προνοιακούς μηχανισμούς της πολιτείας και των ΜΚΟ, το οργανωμένο έγκλημα επιδιώκει την παροχή πιο αποτελεσματικής «προστασίας» στα θύματα. Δεν στηρίζει πλέον την άντληση των κερδών του αποκλειστικά στη συστηματική κακοποίηση των θυμάτων. Αντίθετα επιδιώκει τη «διαχείριση» των θυμάτων προσφέροντας τους λίγα χρήματα, ένα ρεπό, μια προοπτική «απελευθέρωσης», με αντάλλαγμα τη στρατολόγηση νέων θυμάτων. Το λεγόμενο «χαμογελαστό trafficking» αναφέρεται σε μια διαδικασία ισοπέδωσης της αξιοπρέπειας του θύματος που σταδιακά παύει να ελπίζει και να διεκδικεί την σωτηρία του. Μερικά ευρώ την ημέρα και ένα ρεπό, συχνά αρκούν ώστε το θύμα να μην επιδιώξει την απελευθέρωση και συνεργασία του με τις αρχές. Εάν επιθυμούμε να εξαρθρώσουμε τα δίκτυα των δουλεμπόρων χρειάζεται να προσφέρουμε γνήσια και δελεαστικά κίνητρα στα θύματα ώστε να εξασφαλίσουμε την ουσιαστική συνεργασία τους στην αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος.

Στόχος μας είναι οι κρατικοί φορείς και οι ΜΚΟ να εφαρμόσουν τις ορθές πρακτικές των μεγάλων διεθνών οργανισμών που καταπολεμούν την μάστιγα της εμπορίας ανθρώπων μέσα από ολοκληρωμένα αναπτυξιακά προγράμματα αρωγής, εστιάζοντας ταυτόχρονα στους τρεις βασικούς άξονες δράσης για την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Τους τρεις αυτούς άξονες αποτελούν η προστασία, η πρόληψη και η καταστολή κι έχουν ως στόχο:

1.        την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτιών που καθιστούν ομάδες πολιτών, ευάλωτες σε δίκτυα διακινητών στις χώρες προέλευσης,

2.        τις κατασταλτικές μεθόδους του οργανωμένου εγκλήματος στις χώρες προορισμού,

3.        ένα ολοκληρωμένο σύστημα αρωγής των θυμάτων όταν αυτά απελευθερωθούν, και τέλος στην επιμόρφωση των συναρμόδιων φορέων και την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης.

Από τη στιγμή που η διαδικασία παράνομης διακίνησης ανθρώπων με σκοπό την σεξουαλική και οικονομική εκμετάλλευση φτάσει στο τελικό της στάδιο, είναι πολύ δύσκολο να εμποδιστεί. Αυτό το δεδομένο υπογραμμίζει την τεράστια σημασία της πρόληψης και της προστασίας, της αναγνώρισης και του χαρακτηρισμού των θυμάτων και της παραπομπής τους από τους εισαγγελείς σε πιστοποιημένους ξενώνες όπου μετά την απαραίτητη ψυχο-κοινωνική υποστήριξη θα προετοιμάζεται ο εθελοντικός επαναπατρισμός ή θα παρέχεται εκπαίδευση για μια δεύτερη ευκαιρία εργασίας, κάτι που προβλέπεται άλλωστε από το νομοθετικό πλαίσιο.

 Απαιτούνται λοιπόν ικανοποιητικές διαδικασίες αναγνώρισης και παραπομπής των θυμάτων από τους αρμόδιους εισαγγελείς  που, μαζί με την αστυνομία και τις έρευνες που διεξάγουν στους δρόμους οι εμπλεκόμενες ΜΚΟ, έρχονται πρώτοι σε επαφή με αυτούς τους εξαθλιωμένους και ανυπεράσπιστους ανθρώπους. Οι ορθές πρακτικές που εφαρμόζονται από διεθνείς οργανισμούς επισημαίνουν ότι μόνο η προσέγγιση της Ανθρώπινης Ασφάλειας αποδίδει έμφαση στην συνεργασία των θυμάτων ώστε να εξασφαλίσει τις πληροφορίες που απαιτούνται για την ουσιαστική εξάρθρωση των εγκληματικών κυκλωμάτων.

Τελευταία ενημέρωση: Μάρτιος 2007