Τα τελευταία 15 χρόνια το οργανωμένο έγκλημα έχει αυξηθεί δραματικά και προσαρμόζεται γρήγορα στις νέες συνθήκες, ώστε να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τα νέα μέτρα εναντίον του.

Για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος  είναι απαραίτητη η αποτελεσματική υλοποίηση του διεθνούς νομοθετικού πλαισίου (κυρίως: οι τρεις διεθνείς Συμβάσεις κατά των ναρκωτικών:

·          η Σύμβαση του Παλέρμο 2000 για το διεθνικό  οργανωμένο έγκλημα και τα τρία Πρωτόκολλά της,

·          η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της διαφθοράς,

·          οι 12 παγκόσμιες Συμβάσεις κατά της τρομοκρατίας).

Ι. ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ

A. OHE

(i) Νομικό πλαίσιο

link: www.unodc.org/unodc/en/drug_and_crime_conventions.html 

Ενιαία Σύμβαση για τις ναρκωτικές ουσίες, 1961

Η χώρα μας επικύρωσε την εν λόγω Σύμβαση το 1972 και το Τροποποιητικό της Πρωτόκολλο το 1985.

Σύμβαση για τις ψυχοτρόπες ουσίες, 1971

Η χώρα μας την επικύρωσε το 1976.

Διεθνής Σύμβαση κατά της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, 1988

Η χώρα μας την επικύρωσε το 1992.

(ii) Όργανα και Επιτροπές συστήματος ΗΕ

To UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime), το κυριότερο όργανο κατά των παρανόμων ναρκωτικών  ουσιών  και του διεθνούς εγκλήματος ιδρύθηκε το 1997, με  εντολή να παρέχει αρωγή στα Κ-Μ του ΟΗΕ σε ζητήματα καταπολέμησης των ναρκωτικών,  του εγκλήματος και  της τρομοκρατίας .

Το 2002-2003 το UNODC κατέστη το μοναδικό όργανο κατά των ναρκωτικών και του εγκλήματος.

Link: http://www.unodc.org/unodc/index.html

Έχουν συσταθεί δύο Επιτροπές στο πλαίσιο του UNODC:

1.     Η Επιτροπή Ναρκωτικών (CND: Commission on Narcotic Drugs) είναι Επιτροπή του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου του ΟΗΕ (ECOSOC) και αποτελεί το κεντρικό όργανο διαμόρφωσης πολιτικής και συντονισμού των εργασιών του ΟΗΕ κατά των ναρκωτικών.  Η  Πολιτική Διακήρυξη του 1998 υπήρξε η βάση για ουσιαστική  πρόοδο στην αντιμετώπιση του προβλήματος των ναρκωτικών. Αναθεώρηση της Πολιτικής Διακήρυξης βρίσκεται υπό επεξεργασία ενόψει της Διάσκεψης του Μαρτίου 2009, που θα γίνει στην Βιέννη, για την  αναθεώρηση της UNGASS (United Nations General Assembly Special Session).

Link: http://www.unodc.org/unodc/en/cnd.html

2.     Η Επιτροπή για την Πρόληψη του Εγκλήματος και την Ποινική Δικαιοσύνη ( CCPCJ- Committee of Crime Prevention and Criminal Justice). H Επιτροπή αυτή ασχολείται με διάφορα θέματα ευρύτατου φάσματος, όπως παράνομη διακίνηση προσώπων, αντιμετώπιση σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών, καταπολέμηση του διεθνούς οργανωμένου εγκλήματος. Επίσης, συγκεντρώνει στοιχεία βάσει ερωτηματολογίων, που αποστέλλει στα Κ-Μ για την παρακολούθηση των προβλημάτων και την βελτίωση των συνθηκών στο πλαίσιο πρόληψης του εγκλήματος μέσω και προώθησης σχετικών Ψηφισμάτων.

Β) ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ  ΕΝΩΣΗ

(i) Νομικό πλαίσιο

Γενική στρατηγική και Σχέδιο Δράσης της ΕΕ (2000-2004)                    
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι (Δεκέμβριος 1999) υιοθέτησε τη Γενική Στρατηγική της ΕΕ κατά των ναρκωτικών για την περίοδο 2000-2004.                               
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φέιρα (Ιούνιος 2000) ενέκρινε το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ κατά των ναρκωτικών, με το οποίο αναλύονταν περαιτέρω οι επί μέρους κοινοτικές δράσεις και τα ληπτέα από τα Κ-Μ μέτρα .

Η νέα στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά (2005-2012)  

Η νέα στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά (2005-2012), που ενεκρίθη  στη Σύνοδο Κορυφής στις 17.12.2004 αποτελεί συνέχεια της  προηγούμενης (2000-2004) και δίνει ξανά έμφαση στη μείωση της ζήτησης και της προσφοράς, καθώς και στα ζητήματα της διεθνούς συνεργασίας, έρευνας, πληροφόρησης και αξιολόγησης. Η νέα στρατηγική υπογραμμίζει το ρόλο της Οριζόντιας Ομάδας για τα Ναρκωτικά (H.D.G.), η οποία θα πρέπει κυρίως να συντονίζει τις ενέργειες της ΕΕ με διεθνείς οργανισμούς και άλλους εταίρους.

(i)            Όργανα και Επιτροπές

Οριζόντια Ομάδα (Horizontal Drugs Group (HDG)-διαπυλωνικού χαρακτήρα)

Οι εργασίες της Oριζόντιας Ομάδας αφορούν την αξιολόγηση των Συμπερασμάτων των Ομάδων Εργασίας σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων  και την  εξαγωγή συμπερασμάτων, τα οποία τροφοδοτούν την εκπόνηση Κοινοτικού Σχεδίου Δράσης. 

·          Το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ (2000-2004) έθετε συγκεκριμένους στόχους για τον ευρωπαϊκό χώρο,  που αφορούσαν στη μείωση της ζήτησης, στον περιορισμό των παράνομων εισαγωγών και διακίνησης γενικότερα, καθώς και στη θεραπεία, απεξάρτηση και κοινωνική επανένταξη των χρηστών.

·          Η ενδιάμεση αξιολόγηση του Σχεδίου Δράσης της ΕΕ πραγματοποιήθηκε κατά την διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας της ΕΕ (πρώτο εξάμηνο 2003).

·          Η τελική αξιολόγηση της Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για τα Ναρκωτικά 2000-2004 δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2004.

·          Την άνοιξη του 2004, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε στα Κ-Μ προτάσεις της για την νέα στρατηγική 2005-2012. 

·          Το κείμενο της Νέας Στρατηγικής της ΕΕ για τα Ναρκωτικά επικυρώθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 17 Δεκεμβρίου 2004.

·          Το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για τα ναρκωτικά 2005-2008 ολοκληρώθηκε καθώς και οι διαδικασίες αξιολόγησής του.

·          Το νέο Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για τα ναρκωτικά 2009-2012, υπεβλήθη από την Ε. Επιτροπή στο Συμβούλιο για επεξεργασία στην Οριζόντια Ομάδα Ναρκωτικών και αναμένεται να εγκριθεί πριν το τέλος του έτους 2008, κατά την διάρκεια της Γαλλικής Προεδρίας, προκειμένου τεθεί σε ισχύ από 1.1.2009.   

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τα Ναρκωτικά (EMCDDA – European Monitoring Center on Drugs and Drug Addiction)

Αποτελεί επικουρικό όργανο, με έδρα τη Λισσαβόνα, το οποίο μελετά σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων/εκπροσώπων των Κ-Μ, τεχνικές του μηχανισμού συλλογής πληροφοριών, αξιοπιστίας και συγκρισιμότητας των στοιχείων σε όλους τους τομείς δράσης κατά των ναρκωτικών. Τα συμπεράσματα των εργασιών κωδικοποιούνται ετησίως σε Εκθέσεις, που αποτελούν χρήσιμα βοηθήματα για τη  χάραξη κοινοτικής πολιτικής.

Ομάδα Δουβλίνου

H Ομάδα φέρει το όνομα του Δουβλίνου λόγω της πρώτης συνεδρίασης, που έγινε στην πόλη αυτή επί Ιρλανδικής Προεδρίας το έτος 1990 (έτος ίδρυσης).  Αποτελεί ανεξάρτητο και άτυπο διεθνές όργανο, στο οποίο συμμετέχουν τα  Κ-Μ της ΕΕ, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Ιαπωνία και η Νορβηγία και ασχολείται με το συντονισμό της διεθνούς πολιτικής για τα ναρκωτικά. Η σύσταση της Ομάδος έγινε μετά από πρόταση των ΗΠΑ, για έναν υπερατλαντικό διάλογο για την καταπολέμηση των ναρκωτικών σε διεθνές επίπεδο.

Η Ομάδα Δουβλίνου έχει υιοθετήσει μηχανισμό συλλογής και αξιολόγησης πληροφοριών για την επικρατούσα διεθνώς και ανά χώρα  κατάσταση, μέσω των mini Dublin Groups,  τα οποία συνεδριάζουν στις διάφορες Περιφέρειες υπό την Προεδρία της Διπλωματικής Αρχής του Κ-Μ, που έχει την Προεδρία της συγκεκριμένης Περιφέρειας και συμμετέχουν αντιπρόσωποι από τις Μόνιμες Αντιπροσωπείες και τις Πρεσβείες των Κ-Μ της Ομάδας Εργασίας Δουβλίνου.  Η Προεδρία κάθε περιφέρειας συντάσσει Εκθέσεις δύο φορές ετησίως που υποβάλλονται για ενημέρωση, επεξεργασία και λήψη αποφάσεων στην Κεντρική Ομάδα Δουβλίνου και επικεντρώνονται: 1) στην κατάσταση  της διακίνησης ναρκωτικών και τις πολιτικές πρωτοβουλίες της φιλοξενούσας χώρας, 2) στην ανάλυση προτεραιοτήτων και προτάσεων για διεύρυνση και εμβάθυνση της συνεργασίας, 3) στον συντονισμό των δράσεων στην φιλοξενούσα χώρα και τη διατήρηση του διαλόγου με τις Αρχές καταπολέμησης των ναρκωτικών στη χώρα φιλοξενίας.

Γ. ΔΡΑΣΕΙΣ  ΕΛΛΑΔΑΣ

(i). Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στις εργασίες των  ανωτέρω οργάνων του ΟΗΕ και της ΕΕ και έχει επικυρώσει τις περισσότερες συναφείς διεθνείς Συμβάσεις ενώ έχει ενσωματώσει το κοινοτικό κεκτημένο στο εσωτερικό της δίκαιο. Επί πλέον  έχει ήδη αποκρυσταλλώσει εθνική στρατηγική για τα ναρκωτικά, η οποία και κωδικοποιήθηκε στο Ελληνικό Σχέδιο Δράσης που εκπονήθηκε από το αρμόδιο διυπουργικό όργανο υπό την προεδρία του Πρωθυπουργού (Απόφαση Υ876/ΦΕΚ1389/Τ.Β/22.10.2001). Η αρμοδιότητα παρακολούθησης της εφαρμογής του ανετέθη στον Οργανισμό κατά των Ναρκωτικών (Ο.ΚΑ.ΝΑ. -  Ν.2955/ΦΕΚ 256/Τ.Α/02/11/2001)

Τέλος, η χώρα μας έχει αναπτύξει σημαντικό πλέγμα διμερών συμφωνιών αστυνομικής συνεργασίας με τις οποίες καλύπτονται όλες οι μορφές οργανωμένου εγκλήματος.

Σε περιφερειακό επίπεδο, η χώρα μας συμμετέχει στο Task Force - Regional Anticrime Center του Βουκουρεστίου στο πλαίσιο του SECI (South-Εast European Cooperation Initiative), καθώς και  στην Πρωτοβουλία της Αδριατικής και του Ιονίου και τη σχετική με την αστυνομική συνεργασία σε θέματα οργανωμένου εγκλήματος, Στρογγυλή Τράπεζα.

 Νέα πρωτοβουλία της Ελλάδας αποτελεί η ανάληψη της Προεδρίας του mini Dublin Group Εγγύς/Μέση Ανατολή, από 1.1.2009 και για δύο έτη. 

ΙΙ. ΔΙΕΘΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ

Στην έκθεση του ΓΓΗΕ για την υλοποίηση της Διακήρυξης της Χιλιετίας (Implementation of the Millennium Declaration)(Α/59/282/2004) οι κυριότερες από τις αναφορές στην αντιμετώπιση του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος είναι οι εξής:

- Μετά το πέρας του Ψυχρού πόλεμου παρατηρείται αύξηση του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος, το οποίο επηρεάζει αρνητικά την ειρήνη, την ανάπτυξη, τη δημοκρατία, τη χρηστή διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι διασυνδέσεις του οργανωμένου εγκλήματος με τη διαφθορά και την τρομοκρατία αποτελούν σημαντική απειλή για την παγκόσμια ασφάλεια .

-Οι οργανωμένες εγκληματικές ομάδες έχουν προσαρμοστεί στα νέα διεθνή δεδομένα της παγκοσμιοποίησης, της νέας τεχνολογίας και του διαδικτύου και των διεθνών τραπεζικών πρακτικών και συχνά “κρύβονται” κάτω από νόμιμες δραστηριότητες.

-Μια από τις κυριότερες δράσεις του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος παραμένει η διακίνηση ναρκωτικών αλλά και η παράνομη διακίνηση άλλων υλικών (έργων τέχνης, πυρηνικών αποβλήτων, κλπ).

-Οι παρατεινόμενες ένοπλες  συγκρούσεις διευκολύνουν την ανάπτυξη και δράση του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος.

-Το διεθνικό οργανωμένο έγκλημα συχνά δρα μέσω “κανονικών” οδών και χρησιμοποιεί νόμιμες επιχειρήσεις. Επίσης επενδύει τα κέρδη σε νόμιμες επιχειρήσεις.

-Η σχέση οργανωμένου εγκλήματος και τρομοκρατίας πρέπει να ληφθεί υπόψη, όπως έχει τονίσει και το ΣΑ σε ψηφίσματά του.

Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος (Παλέρμο, 2000) και τα τρία συμπληρωματικά της Πρωτόκολλα α) για την πρόληψη, καταστολή και τιμωρία της εμπορίας προσώπων και ιδιαίτερα γυναικών και ανηλίκων, β) την πρόληψη και τιμωρία της διευκόλυνσης της παράνομης μετανάστευσης και γ) της παράνομης κατασκευής και εμπορίας μικρών όπλων.

Συνολικά, έχουν πραγματοποιηθεί έως σήμερα τρεις Σύνοδοι της Συνδιάσκεψης των Συμβαλλομένων Μερών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τη Σύμβαση εναντίον του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος στη Βιέννη. (1^η Σύνοδος, Ιούνιος 2004, 2^η Σύνοδος Οκτώβριος 2005, 3^η Σύνοδος, Οκτώβριος 2006)

Η Σύμβαση εξετάζει το οργανωμένο έγκλημα κάθε μορφής  υπό τη σκοπιά του διεθνικού του χαρακτήρα (transnational nature),  δηλαδή όταν η  προετοιμασία και διάπραξη του εγκλήματος αφορά περισσότερες της μίας χώρες, καθώς και όταν οι οργανωμένες ομάδες εγκληματιών δρουν κατά κανόνα σε πολλές χώρες. Η Σύμβαση ρυθμίζει τις λεπτομέρειες της διεθνούς συνεργασίας στους τομείς ανακρίσεων, δίωξης και έκδοσης σε περιπτώσεις ξεπλύματος χρημάτων, διαφθοράς, παρεμπόδισης της δικαιοσύνης.

Η Ελλάδα έχει υπογράψει και προωθεί την διαδικασία επικύρωσης της ανωτέρω Σύμβασης κατά του Οργανωμένου Εγκλήματος μαζί με τα τρία συμπληρωματικά Πρωτόκολλα.

ΙΙΙ. ΔΙΑΦΘΟΡΑ

 Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της Διαφθοράς

Το σχέδιο της Σύμβασης για την καταπολέμηση της διαφθοράς υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, με την απόφαση 58/4 της 31^ης Οκτωβρίου 2003. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της διαφθοράς υπογράφηκε στην Merida του Μεξικού το 2003.  Επισημαίνεται ότι στη χώρα μας ειδική νομοπαρασκευαστική Επιτροπή επεξεργάζεται τα σχετικά κείμενα της εν θέματι Σύμβασης. Η 1^η Συνδιάσκεψη των Συμβαλλομένων Μερών στη Σύμβαση του ΟΗΕ για την καταπολέμηση της διαφθοράς έλαβε χώρα στο Αμμάν, κατά το χρονικό διάστημα 10-14 Δεκεμβρίου 2006.

 Τα κύρια στοιχεία της Σύμβασης είναι τα ακόλουθα:

Α. Προληπτικά μέτρα

Η πρόληψη καταλαμβάνει μια σημαντική θέση στη Σύμβαση, με την πρόνοια για ειδικά μέτρα, πολιτικές και πρακτικές κατά της διαφθοράς τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, με ειδικούς μηχανισμούς ελέγχου και κώδικες συμπεριφοράς των δημοσίων υπαλλήλων, ειδικές πρόνοιες για διωκτικές και εισαγγελικές αρχές και τη συμμετοχή της Κοινωνίας των Πολιτών.

Β. Ποινικοποίηση διαφθοράς και επιβολή του νόμου

Η ποινικοποίηση πράξεων διαφθοράς, επίσης, καταλαμβάνει σημαντικό τμήμα της Σύμβασης. Τα Κράτη μέρη υποχρεούνται να ποινικοποιήσουν, εκτός από κλασσικές, και νέες μορφές διαφθοράς, όπως η εξαγορά επιρροής και το ξέπλυμα περιουσιακών στοιχείων που προέρχονται από τη διαφθορά. Υποχρεώνονται, επίσης, να πατάξουν πράξεις συγγενούς εγκληματικότητας για την παρεμπόδιση της δικαιοσύνης. Η Σύμβαση αναφέρεται επίσης και στην διαφθορά που αφορά στον ιδιωτικό τομέα.

Γ. Διεθνής συνεργασία

Τα συμβαλλόμενα μέρη, σύμφωνα με τη Σύμβαση, θα συνεργάζονται σε ζητήματα διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης, της ανάκρισης και της δίωξης των δραστών. Ειδικότερα, θα προβαίνουν σε έκδοση των δραστών σε ένα σαφώς ορισμένο πλαίσιο και θα παρέχουν αμοιβαία δικαστική συνδρομή.

Δ. Επιστροφή περιουσιακών στοιχείων αποκτηθέντων από διαφθορά

Η επιστροφή των περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν με πράξεις διαφθοράς καταλαμβάνει επίσης μεγάλο μέρος της Σύμβασης και συνιστά βασική αρχή της. Η πρόβλεψη αυτή είναι σημαντική ιδίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη τους πόρους που χάνονται. Εξίσου σημαντικό είναι το συναφές κεφαλαίο V στα ζητήματα εντοπισμού, διεθνούς συνεργασίας και προσδιορισμού των δικαιούχων και απόδοσης των κατασχεθέντων στοιχείων.