Ποινική ευθύνη αξιωματούχων Ηνωμένων Εθνών και εμπειρογνωμόνων σε αποστολές των Ηνωμένων Εθνών

Τα διάφορα σκάνδαλα που έλαβαν χώρα σε ειρηνευτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Εθνών (ΗΕ), με αποκορύφωμα αυτό που ξέσπασε το 2004 στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, οδήγησαν τα ΗΕ σε μια συστηματοποιημένη προσπάθεια εξάλειψης ανάλογων συμπεριφορών, ιδιαίτερα επιζήμιων στην εικόνα και την αξιοπιστία τoυ Οργανισμού.

Στο πλαίσιο αυτό, το Δεκέμβριο του 2006, κατά τη διάρκεια της 61^ης Συνόδου της, η Γενική Συνέλευση (ΓΣ) αποφάσισε τη σύσταση μιας Ad Hoc Επιτροπής (Ad Hoc Committee) για την Ποινική Ευθύνη των Αξιωματούχων των ΗΕ και Εμπειρογνωμόνων σε Αποστολές Ηνωμένων Εθνών, με σκοπό την κατάρτιση σχεδίου απόφασης για την αντιμετώπιση του εν λόγω θέματος. Στην προεδρία της Επιτροπής εξελέγη η Ελλάδα (κα Μαρία Τελαλιάν, Ν.Σ. Α’, ΕΝΥ).

Στις 9 Νοεμβρίου 2007, μετά από προηγηθείσες επίπονες διαβουλεύσεις στο πλαίσιο της ανωτέρω ad hoc Επιτροπής, η 6η Επιτροπή ΗΕ κατάφερε (μετά από νέες διαβουλεύσεις σε επίπεδο ολομέλειας και σχετικής Ομάδας Εργασίας με Συντονιστή και Πρόεδρο της σχετικής Ομάδας Εργασίας και πάλι την Ελλάδα) να καταρτίσει σχέδιο απόφασης της Γενικής Συνέλευσης επί του θέματος, το οποίο έγινε δεκτό με consensus. Στις 6 Δεκεμβρίου 2007, η Γενική Συνέλευση ψήφισε την υπ’αριθμ. 62/63 απόφαση περί «Ποινικής Ευθύνης Αξιωματούχων Η.Ε και Εμπειρογνωμόνων σε Αποστολές των Η.Ε».

Τον Οκτώβριο 2008, η Έκτη Επιτροπή ασχολήθηκε εκ νέου με το θέμα της ποινικής ευθύνης των αξιωματούχων των Η.Ε. και οι εργασίες της για το θέμα αυτό άρχισαν με την παρουσίαση της Έκθεσης της 2ης Συνόδου της ανωτέρω ad hoc Επιτροπής (Α/63/54) από την Πρόεδρό της (κα Μαρία Τελαλιάν). Η Ελληνική Προεδρία έθεσε ως στόχο την κατάρτιση νέου σχεδίου ουσιαστικής απόφασης της ΓΣ, η οποία θα συμπλήρωνε την προηγούμενη (62/63) και θα αποτελούσε μέρος αυτής, προσθέτοντας νέα βραχυπρόθεσμα μέτρα στα ήδη υπάρχοντα για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ποινικής ευθύνης. Για το σκοπό αυτό ετοίμασε το αρχικό σχέδιο απόφασης ΓΣ, με βάση τις λεπτομερείς προτάσεις που είχε υποβάλει στην ad hoc Eπιτροπή (Α/63/54) και την συζήτηση των προτάσεων αυτών στο πλαίσιο της 6^ης Επιτροπής. Το σχέδιο αυτό υιοθετήθηκε τελικά ομόφωνα από την Έκτη Επιτροπή τον Νοέμβριο του 2008, αφού προηγουμένως έτυχε αντικείμενο διαβουλεύσεων, με Συντονιστή και πάλι την Ελλάδα, από την σχετική Ομάδα Εργασίας της 6^ης Επιτροπής. Το σχέδιο απόφασης προωθήθηκε στη συνέχεια για ψηφοφορία στη ΓΣ.  

Τον Ιανουάριο του 2009, η ΓΣ υιοθέτησε με consensus την απόφαση (Α/RES/63/119) σχετικά με την ποινική ευθύνη αξιωματούχων και εμπειρογνωμόνων των ΗΕ σε αποστολή.

Η απόφαση αυτή ενσωματώνει στο σώμα της τόσο την αντίστοιχη περυσινή απόφαση (A/RES/62/63), όσο και τις νέες ρυθμίσεις, κατά τρόπο που τα δύο κείμενα αποτελούν πλέον ένα ενιαίο σύνολο ουσιαστικών ρυθμίσεων, τα οποία τα Κράτη Μέλη του ΟΗΕ καλούνται να εφαρμόσουν.

 Οι διατάξεις της απόφασης, παρά τη διατύπωσή τους ως πολιτικά δεσμευτικών ρυθμίσεων, συνεπάγονται συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τα Κράτη Μέλη, τα οποία καλούνται να υιοθετήσουν και εσωτερικά μέτρα για την εφαρμογή τους.  Η απόφαση αφορά κυρίως: α) στην επέκταση της ποινικής δικαιοδοσίας των ΚΜ για εγκλήματα που τελέστηκαν εκτός εδάφους τους από υπηκόους τους που υπηρετούν ως αξιωματούχοι και εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ στη διάρκεια ειρηνευτικών αποστολών του ΟΗΕ, β) στη συνεργασία μεταξύ των ΚΜ και μεταξύ ΚΜ και ΟΗΕ για τη δίωξη των υπευθύνων τέλεσης των εγκλημάτων αυτών, γ) στη δικαστική αρωγή μεταξύ ΚΜ σε θέματα δικαστικής έρευνας, ποινικής δίωξης και έκδοσης για τα ανωτέρω εγκλήματα, δ) στη διευκόλυνση, σύμφωνα με την εσωτερική νομοθεσία των Κρατών μελών, της χρήσης πληροφοριών και αποδεικτικού υλικού που έχει περισυλλέξει ο ΟΗΕ στο έδαφος των ΚΜ που έχουν αρχίσει διαδικασία δίωξης, ε) στην παροχή, κατά την εσωτερική νομοθεσία των ΚΜ, αποτελεσματικής προστασίας σε μάρτυρες εγκλημάτων που διαπράττονται από τους ανωτέρω αξιωματούχους και εμπειρογνώμονες, στ’) στην παροχή τεχνικής βοήθειας, σύμφωνα με την εσωτερική νομοθεσία των κρατών, στο κράτος που φιλοξενεί την ειρηνευτική αποστολή και στο έδαφος του οποίου διαπράττεται το έγκλημα, και εφόσον το κράτος αυτό παρέχει τη σχετική συναίνεσή του.

Η απόφαση απαιτεί επίσης από τη Γραμματεία του ΟΗΕ να διασφαλίζει ότι τα Κράτη μέλη έχουν επίγνωση ότι τα άτομα που θέτουν στη διάθεση του ΟΗΕ για τις ειρηνευτικές αποστολές πρέπει να πληρούν υψηλές προδιαγραφές και ότι συγκεκριμένη συμπεριφορά αυτών συνιστά έγκλημα για το οποίο φέρουν ποινική ευθύνη. Προτρέπει ακόμα το Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ να ενισχύσει την εκπαίδευση των μελών των αποστολών αυτών, βάσει του υφιστάμενου κώδικα συμπεριφοράς των αξιωματούχων του ΟΗΕ.

Επίσης, η απόφαση περιέχει σημαντικές δεσμεύσεις για τη συνεργασία μεταξύ του ΟΗΕ και των ενδιαφερόμενων Κρατών μελών τόσο σε θέματα ανταλλαγής πληροφοριών όσο και αποδεικτικού υλικού για τα εν λόγω εγκλήματα.

Ο ΓΓΗΕ καλείται να συντάξει σχετική έκθεση με βάση τις πληροφορίες που θα του αποστείλουν τα Κράτη μέλη σχετικά με την εφαρμογή των βασικών διατάξεων της εν λόγω απόφασης.

Η απόφαση A/RES/63/119 αποτελεί τη βάση για την επεξεργασία στο μέλλον διεθνούς σύμβασης των Ην. Εθνών για θέματα ποινικής ευθύνης του προσωπικού τους και των εμπειρογνωμόνων σε αποστολή.

Τελευταία ενημέρωση: Φεβρουάριος 2009